दिवाळी 2026 (8 नोव्हेंबर): लक्ष्मीपूजन मुहूर्त, यंदा उशिरा का?

दिवाळी 2026 रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026 रोजी आहे. ही कार्तिक अमावास्येची, म्हणजे कार्तिक महिन्यातील अमावास्येची रात्र आहे (पौर्णिमान्त गणनेनुसार; महाराष्ट्रातील अमान्त पंचांगात हीच आश्विन अमावास्या). मुख्य लक्ष्मीपूजन प्रदोषकाळात, म्हणजे सूर्यास्तानंतरच्या संधिप्रकाशाच्या काळात केले जाते; दिल्लीसाठी हा काळ 8 नोव्हेंबरला संध्याकाळी 5:32 ते रात्री 8:08 आहे, आणि पूजेचा मुहूर्त संध्याकाळी 5:55 ते 7:50 (भारतीय वेळ) आहे. संपूर्ण सण पाच दिवसांचा आहे: शुक्रवार, 6 नोव्हेंबरच्या धनत्रयोदशीपासून बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026 च्या भाऊबीजेपर्यंत.

दिवाळी 2026 थोडक्यात

दिवाळी, म्हणजेच दीपावली - दिव्यांची ओळ - हा हिंदू दिनदर्शिकेतील सर्वात मोठ्या प्रमाणावर साजरा होणारा सण आहे. अंधारावर प्रकाशाचा विजय, आणि धन-समृद्धीची देवी लक्ष्मी हिचे स्वच्छ, उजळलेल्या घरात स्वागत, हा या सणाचा भाव आहे. 2026 मध्ये हा सण नेहमीपेक्षा बराच उशिरा, नोव्हेंबरच्या दुसऱ्या आठवड्यात येत आहे, आणि त्यामागे स्पष्ट खगोलशास्त्रीय कारण आहे, ते खाली समजावून सांगितले आहे.

प्रसंग	तारीख आणि वेळ (2026)
दिवाळी / लक्ष्मीपूजन	रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026
अमावास्या तिथी	8 नोव्हेंबरला साधारण सकाळी 11:28 ला सुरू होते आणि रात्रभर असते
लक्ष्मीपूजन मुहूर्त	दिल्लीसाठी संध्याकाळी 5:55 ते 7:50 (भारतीय वेळ), प्रदोषकाळात (5:32 ते रात्री 8:08); शहरानुसार बदलतो
निशीथ काळ (मध्यरात्रीची पूजा, कालीपूजा)	8 नोव्हेंबरच्या रात्री साधारण 11:39 ते 9 नोव्हेंबरच्या मध्यरात्री 12:31 (भारतीय वेळ)

वेळा स्थानिक सूर्यास्तावरून काढल्या जात असल्याने त्या शहरानुसार काही मिनिटांनी बदलतात. आमच्या दैनिक पंचांगात तुमच्या शहराच्या सूर्यास्ताची आणि तिथीची वेळ दिली आहे; तुमच्या शहरासाठीचा मुहूर्त तुमचे पुरोहित निश्चित करून देऊ शकतात.

2026 मध्ये दिवाळी इतक्या उशिरा का?

दिवाळी सहसा ऑक्टोबरमध्ये येते, मग यंदा नोव्हेंबरमध्ये का, असा प्रश्न पडला असेल तर त्याचे उत्तर आहे अधिक मास, म्हणजे 2026 मधील जास्तीचा चांद्र महिना. हिंदू चांद्र वर्ष सौर वर्षापेक्षा सुमारे 11 दिवसांनी लहान असते. सण ऋतूंशी जुळून राहावेत म्हणून साधारण दर तीन वर्षांनी एक जास्तीचा महिना जोडला जातो; त्याला अधिक मास म्हणतात, आणि पुरुषोत्तम मास किंवा मलमास असेही म्हणतात.

2026 मध्ये अधिक मास मे महिन्याच्या मध्यापासून जूनच्या मध्यापर्यंत, दुसरा ज्येष्ठ महिना म्हणून येतो. हा जास्तीचा महिना सणांच्या हंगामाआधी येत असल्याने गुरुपौर्णिमेपासून पुढचे सगळे मोठे सण साधारण 18 ते 20 दिवस उशिरा येतात. म्हणूनच 2026 मध्ये नवरात्र आणि दसरा हेही उशिरा आहेत, आणि दिवाळी 8 नोव्हेंबरला येते - 2025 मधील 20 ऑक्टोबरच्या तारखेपेक्षा 19 दिवसांनी नंतर. दिनदर्शिकेत काहीही चूक नाही; हिंदू चांद्र-सौर कालगणना स्वतःला आपोआप दुरुस्त करते, आणि ती नेमकी ठरल्याप्रमाणेच काम करत आहे.

दिवाळी 2026: पाच दिवसांचे वेळापत्रक

दिवाळी हा एका दिवसाचा सण नाही, तर पाच सणांची मालिका आहे; प्रत्येकाची स्वतःची देवता, कथा आणि विधी आहेत.

दिवस	तारीख	सण	अर्थ
दिवस 1	शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर 2026	धनत्रयोदशी	भगवान धन्वंतरी, कुबेर आणि लक्ष्मी यांची पूजा; सोने, चांदी किंवा भांडी खरेदी केल्याने समृद्धी येते अशी श्रद्धा
दिवस 2	शनिवार, 7 नोव्हेंबर 2026	नरक चतुर्दशी (उत्तर भारतात 'छोटी दिवाळी')	नरकासुरावर भगवान श्रीकृष्णांनी मिळवलेल्या विजयाचे स्मरण; उत्तर भारतात या दिवशी संध्याकाळी 'छोटी दिवाळी'चे दिवे लावले जातात, मात्र पंचांगांमध्ये नरक चतुर्दशी 8 नोव्हेंबरला दिली आहे, आणि त्या दिवशी पहाटे 5:41 ते सकाळी 6:37 अभ्यंगस्नान आहे
दिवस 3	रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026	दिवाळी / लक्ष्मीपूजन	मुख्य रात्र; दिव्यांनी उजळलेल्या घरात सूर्यास्तानंतर लक्ष्मी आणि गणेशाची पूजा
दिवस 4	मंगळवार, 10 नोव्हेंबर 2026	गोवर्धन पूजा / अन्नकूट	श्रीकृष्णांनी गोवर्धन पर्वत उचलल्याच्या प्रसंगाचे स्मरण; नैवेद्याचा अन्नाचा डोंगर तयार केला जातो
दिवस 5	बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026	भाऊबीज (भाई दूज)	बहिणी भावाच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करतात; टिळा लावण्याच्या विधीने हे नाते दृढ होते

पाचही दिवस कसे साजरे करतात

दिवस 1: धनत्रयोदशी, शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर

धनत्रयोदशी (धनतेरस) कृष्ण पक्षातील त्रयोदशीला येते आणि तिच्यापासून सणाची सुरुवात होते. हा भगवान धन्वंतरींचा जन्मदिवस आहे; समुद्रमंथनातून अमृताचा, म्हणजे अमरत्व देणाऱ्या रसाचा कलश घेऊन प्रकट झालेले ते देवांचे वैद्य. या दिवशी घराची साफसफाई केली जाते, सोने, चांदी किंवा नवी भांडी खरेदी केली जातात, आणि सणाचे पहिले दिवे लावले जातात. संध्याकाळी मृत्यूचे अधिपती यमराज यांच्यासाठी घराबाहेर यमदीप नावाचा विशेष दिवा ठेवला जातो आणि घरातील सर्वांच्या रक्षणासाठी प्रार्थना केली जाते. संपूर्ण मुहूर्त, खरेदीविषयी माहिती आणि पूजेच्या पायऱ्यांसाठी आमचा धनत्रयोदशी 2026 वरील सविस्तर लेख वाचा.

दिवस 2: नरक चतुर्दशी (उत्तर भारतात 'छोटी दिवाळी'), शनिवार, 7 नोव्हेंबर

भगवान श्रीकृष्णांनी सत्यभामेसह नरकासुर या असुरराजाचा वध केला आणि त्याच्या कैदेतील सोळा हजार राजकन्यांची सुटका केली, त्याचे स्मरण नरक चतुर्दशीला केले जाते. उत्तर भारतात हा दिवस छोटी दिवाळी म्हणून साजरा होतो; मुख्य रात्रीची हलकी पूर्वतयारी म्हणून संध्याकाळी काही दिवे लावले जातात. या दिवसाचा मुख्य विधी म्हणजे अभ्यंगस्नान - अंगाला तेल लावून सूर्योदयापूर्वी केलेले स्नान - ज्याने पाप आणि नकारात्मकता धुऊन जाते अशी श्रद्धा आहे. 2026 मध्ये चतुर्दशी तिथी 7 नोव्हेंबरला सकाळी सुरू होते आणि 8 नोव्हेंबरला सकाळी उशिरापर्यंत असते, म्हणून अभ्यंगस्नान प्रत्यक्षात रविवार, 8 नोव्हेंबरच्या पहाटे येते, तुमच्या शहराच्या सूर्योदयानुसार साधारण पहाटे 5:41 ते सकाळी 6:37 दरम्यान.

दिवस 3: दिवाळी आणि लक्ष्मीपूजन, रविवार, 8 नोव्हेंबर

हा सणाचा गाभा आहे. अमावास्येच्या रात्री, महिन्यातील सर्वात अंधाऱ्या रात्री, घरे पणत्यांच्या, म्हणजे तेलाच्या दिव्यांच्या ओळींनी उजळतात, आणि विघ्नहर्त्या श्रीगणेशासोबत विधिवत पूजा करून लक्ष्मीदेवीला घरी आमंत्रित केले जाते. ही पूजा प्रदोषकाळात, म्हणजे सूर्यास्तापासून सुरू होणाऱ्या काळात केली जाते. या वेळी स्थिर लग्न, म्हणजे क्षितिजावर उगवत असलेली स्थिर राशी, उत्तम मानली जाते, कारण त्यामुळे लक्ष्मीचा आशीर्वाद घरात स्थिर, म्हणजे टिकून राहणारा होतो, अशी श्रद्धा आहे. दिल्लीसाठी पूजेचा मुहूर्त संध्याकाळी 5:55 ते 7:50 (भारतीय वेळ) आहे, प्रदोषकाळात (5:32 ते रात्री 8:08); तुमच्या शहराची नेमकी वेळ पंचांग पानावर आहे. पूजा साहित्याच्या संपूर्ण यादीसह टप्प्याटप्प्याने दिलेली पद्धत आमच्या लक्ष्मीपूजन विधी लेखात आहे.

दिवस 4: गोवर्धन पूजा आणि अन्नकूट, मंगळवार, 10 नोव्हेंबर

गोवर्धन पूजा त्या प्रसंगाच्या स्मरणार्थ केली जाते, जेव्हा बालकृष्णाने इंद्राच्या कोपाने कोसळणाऱ्या पावसापासून व्रजवासीयांचे रक्षण करण्यासाठी करंगळीवर गोवर्धन पर्वत उचलला. भक्ती आणि निसर्गाच्या देणग्या अहंकारापेक्षा मोठ्या आहेत, ही त्याची शिकवण. या दिवशी शेणाचा किंवा अन्नाचा छोटा डोंगर करून पर्वताचे प्रतीक बनवले जाते, आणि मंदिरांमध्ये अन्नकूट - शब्दशः अन्नाचा डोंगर - तयार होतो, ज्यात डझनावारी, किंवा अगदी शेकडो शाकाहारी पदार्थ श्रीकृष्णाला अर्पण केले जातात. दिल्लीसाठी प्रातःकाळच्या पूजेचा मुहूर्त 10 नोव्हेंबरला सकाळी 6:40 ते 8:49 आहे. गुजरातमध्ये हा दिवस बेसतु वरस, म्हणजे नववर्ष म्हणूनही साजरा होतो.

दिवस 5: भाऊबीज, बुधवार, 11 नोव्हेंबर

सणाची सांगता भाऊबीजेने होते; तिला यमद्वितीया असेही म्हणतात. उत्तर भारतात ती भाई दूज, बंगालमध्ये भाई फोंटा आणि आंध्र प्रदेश व तेलंगणात भगिनी हस्त भोजनम् म्हणून ओळखली जाते. बहिणी भावाच्या कपाळाला टिळा, म्हणजे पवित्र चिन्ह लावतात, त्याच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करतात, आणि भाऊ त्यांना भेटवस्तू देतात. परंपरेनुसार या दिवशी यमराज आपली बहीण यमुना हिच्या घरी गेले आणि बहिणीकडून टिळा लावून घेणाऱ्या सर्व भावांना त्यांनी आशीर्वाद दिला. ओवाळणीसाठी (टिळा लावण्यासाठी) सुचवलेली वेळ अपराह्ण काळ, म्हणजे दुपारचा सुरुवातीचा भाग आहे: 11 नोव्हेंबरला साधारण दुपारी 1:10 ते 3:19 (भारतीय वेळ). लक्षात घ्या, द्वितीया तिथी 10 नोव्हेंबरला दुपारी सुरू होत असल्याने काही कुटुंबे भाऊबीज 10 नोव्हेंबरला करतात; बहुतेक पंचांग ती बुधवार, 11 नोव्हेंबरला मानतात.

प्रादेशिक फरक: एक सण, अनेक परंपरा

दिवाळी संपूर्ण भारतात साजरी होते, पण सगळीकडे अगदी एकसारखी नाही.

• उत्तर भारत: मुख्य सोहळा अमावास्येच्या रात्रीचे लक्ष्मीपूजन. त्याचा संबंध चौदा वर्षांच्या वनवासानंतर प्रभू श्रीरामांच्या अयोध्येत परतण्याशी आहे; तेव्हा त्यांच्या स्वागतासाठी सारी नगरी दिव्यांनी उजळली होती.
• तमिळनाडू आणि केरळ: दीपावली अमावास्येऐवजी नरक चतुर्दशीवर केंद्रित असते. उत्सवाची सुरुवात पहाटेचे तेलाचे स्नान, नवे कपडे आणि सकाळचे फटाके यांनी होते. 2026 मध्ये हे तेलाचे स्नान रविवार, 8 नोव्हेंबरच्या पहाटे येते, म्हणून यंदा उत्तर आणि दक्षिण भारत बहुतांशी एकाच तारखेला सण साजरा करतील.
• कर्नाटक: दीपावली नरक चतुर्दशीच्या तेलाच्या स्नानापासून चौथ्या दिवशीच्या बलि पाड्यमीपर्यंत चालते, आणि त्या दिवशी बळीराजाची पूजा होते; उत्तरेत गोवर्धन पूजा म्हणून पाळली जाणारी हीच ती प्रतिपदा.
• पश्चिम बंगाल, ओडिशा आणि आसाम: हीच अमावास्येची रात्र कालीमातेला समर्पित असते. कालीपूजा निशीथ काळात, म्हणजे मध्यरात्री केली जाते; 2026 मध्ये कोलकात्यात ही वेळ साधारण रात्री 10:55 ते 11:46 आहे. बंगालमध्ये आदला दिवस भूत चतुर्दशी असतो, जेव्हा पूर्वजांसाठी चौदा दिवे लावले जातात आणि चौदा पालेभाज्यांचा एक पदार्थ (चोद्दो शाक) खाल्ला जातो; बहुतेक बंगाली घरांत मुख्य लक्ष्मीपूजा कोजागरी पौर्णिमेला, म्हणजे दुर्गापूजेनंतरच्या पौर्णिमेला होते, आणि भाऊबीज तिथे भाई फोंटा असते.
• ओडिशा: सायंकाळी कुटुंबे तागाच्या काड्या (कौंरिआ काठि) पेटवतात आणि पूर्वजांना अंधारातून प्रकाशाकडे येण्याचे आवाहन करतात; या विधीला बड बडुआ डाका म्हणतात.
• गोवा: नरक चतुर्दशीला पहाटेपूर्वी नरकासुराचे कागदी पुतळे जाळले जातात.
• गुजरात: दिवाळी म्हणजे वर्षाचा शेवट; नव्या हिशोबाच्या वह्यांचे चोपडा पूजन केले जाते, आणि गुजराती नववर्ष, बेसतु वरस, गोवर्धन पूजेच्या दिवशी येते.
• महाराष्ट्र: सण धनत्रयोदशीच्या आधीच्या वसुबारसेपासून भाऊबीजेपर्यंत चालतो; अभ्यंगस्नान आणि दिवाळीच्या फराळावर विशेष भर असतो. चौथा दिवस बलिप्रतिपदा, म्हणजे पाडवा; तो साडेतीन मुहूर्तांपैकी अर्धा मुहूर्त मानला जातो.

बिहार आणि पूर्व उत्तर प्रदेशात दिवाळीपासूनच छठ पूजेची उलटगणती सुरू होते. सूर्योपासनेचा हा मोठा सण साधारण एका आठवड्यानंतर, 13 नोव्हेंबरला नहाय खायने सुरू होतो.

अमावास्येला लक्ष्मीपूजनाचे महत्त्व

प्रकाशाची आणि धनाची देवी महिन्यातील सर्वात अंधाऱ्या रात्री पूजली जाते. एक लोकप्रिय समजूत अशी की याच रात्री लक्ष्मीदेवी सागरातून प्रकट झाल्या, आणि सूर्यास्तानंतर त्या स्वच्छ, प्रसन्न आणि उजळलेल्या घरांच्या शोधात पृथ्वीवर फिरतात. दिवे म्हणजे केवळ सजावट नव्हे; ते आमंत्रण असते. या पूजेसोबत नेहमी गणेशपूजा असते, कारण बुद्धीशिवाय धन अपूर्ण मानले जाते; म्हणून दिवाळीच्या प्रत्येक पूजेत आधी श्रीगणेशाची पूजा होते.

संकल्प (पूजेचा उद्देश विधिवत उच्चारणे), मंत्र आणि अर्पण मुहूर्ताच्या आत योग्य प्रकारे व्हावेत म्हणून अनेक जण दिवाळीचे लक्ष्मीपूजन शास्त्रशुद्ध शिक्षण घेतलेल्या पुरोहितांकडून करून घेतात. यंदा तुम्हालाही अशी मदत हवी असेल तर Purohit.app वरून पडताळणी झालेल्या पुरोहितांसाठी विनंती करा; बंगळुरू, मुंबई, दिल्ली, हैदराबाद, पुणे आणि चेन्नई यांसारख्या शहरांत अनुभवी पुरोहित तुमच्या घरी येऊन पूजा करतील.

दिवाळी 2026 ची तयारी

• स्वच्छता लवकर सुरू करा. घराची संपूर्ण साफसफाई आणि छोटी दुरुस्ती परंपरेने धनत्रयोदशीपूर्वी पूर्ण केली जाते, कारण लक्ष्मीदेवीला स्वच्छ, नीटनेटकी घरे प्रिय असतात असे मानले जाते.
• धनत्रयोदशीच्या खरेदीचे नियोजन करा. सोने, चांदी, भांडी, अगदी नवा झाडूही 6 नोव्हेंबरला खरेदी केला जातो; धनत्रयोदशी खरेदीविषयीचा लेख पाहा.
• पूजा साहित्य आधीच जमवा. लक्ष्मीपूजनासाठी लागणाऱ्या सर्व वस्तूंची संपूर्ण यादी विधी आणि पूजा साहित्य लेखात आहे.
• तुमच्या शहराचा मुहूर्त लिहून ठेवा. भारतभर सूर्यास्ताच्या वेळेत एका तासापर्यंत फरक असतो, म्हणून तुमचा स्थानिक प्रदोषकाळ पंचांगात तपासा.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

2026 मध्ये दिवाळी कोणत्या तारखेला आहे?

दिवाळी 2026 रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026 रोजी आहे. त्या दिवशी संध्याकाळी प्रदोषकाळात, कार्तिक अमावास्येच्या (महाराष्ट्रातील अमान्त पंचांगात आश्विन अमावास्येच्या) रात्री लक्ष्मीपूजन केले जाते.

2026 मध्ये दिवाळी उशिरा का आहे?

कारण 2026 मध्ये अधिक मास आहे: चांद्र आणि सौर कालगणना पुन्हा जुळवण्यासाठी मे महिन्याच्या मध्यापासून जूनच्या मध्यापर्यंत जोडलेला जास्तीचा चांद्र महिना. त्यामुळे त्यानंतरचे सगळे सण साधारण 18 ते 20 दिवस पुढे जातात, आणि दिवाळी नेहमीच्या ऑक्टोबरच्या शेवटाऐवजी 8 नोव्हेंबरला येते.

दिवाळी 2026 ला लक्ष्मीपूजनाचा मुहूर्त काय आहे?

दिल्लीसाठी लक्ष्मीपूजनाचा मुहूर्त 8 नोव्हेंबर 2026 रोजी संध्याकाळी 5:55 ते 7:50 (भारतीय वेळ) आहे, प्रदोषकाळात (5:32 ते रात्री 8:08). ही वेळ स्थानिक सूर्यास्तावर अवलंबून असल्याने इतर शहरांमध्ये काही मिनिटांनी बदलते, म्हणून नेमक्या वेळेसाठी तुमच्या शहराचे पंचांग पाहा.

दिवाळी 2026 चे पाच दिवस कोणते?

शुक्रवार 6 नोव्हेंबरला धनत्रयोदशी, शनिवार 7 नोव्हेंबरला नरक चतुर्दशी (उत्तर भारतात 'छोटी दिवाळी'), रविवार 8 नोव्हेंबरला लक्ष्मीपूजन, मंगळवार 10 नोव्हेंबरला गोवर्धन पूजा, आणि बुधवार 11 नोव्हेंबर 2026 रोजी भाऊबीज.

2026 मध्ये दक्षिण भारतात दीपावली वेगळ्या दिवशी आहे का?

तमिळनाडू आणि केरळमध्ये दीपावली नरक चतुर्दशीच्या पहाटेच्या तेलाच्या स्नानावर केंद्रित असते. 2026 मध्ये हे स्नान रविवार, 8 नोव्हेंबरच्या पहाटे येते, म्हणून यंदा उत्तर आणि दक्षिण भारत बहुतांशी एकाच तारखेला सण साजरा करतील.

2026 मध्ये भाऊबीज कधी आहे?

भाऊबीज बुधवार, 11 नोव्हेंबर 2026 रोजी आहे; ओवाळणीचा (टिळ्याचा) मुहूर्त दुपारी, साधारण 1:10 ते 3:19 आहे. द्वितीया तिथी 10 नोव्हेंबरला दुपारी सुरू होत असल्याने काही कुटुंबे ती 10 नोव्हेंबरला करतात, पण बहुतेक पंचांगांमध्ये 11 नोव्हेंबर दिले आहे.

लक्ष्मीपूजन मध्यरात्री करता येते का?

हो. काही परंपरांमध्ये निशीथ काळात, म्हणजे 8 नोव्हेंबरच्या रात्री साधारण 11:39 ते 9 नोव्हेंबरच्या मध्यरात्री 12:31 या वेळेत पूजा केली जाते, आणि बंगालमध्ये कालीपूजेची हीच मुख्य वेळ आहे. बहुतेक घरांसाठी सूर्यास्तानंतरचा प्रदोषकाळ हीच सुचवलेली वेळ आहे.

दिवाळीच्या रात्री कोणत्या देवतांची पूजा होते?

लक्ष्मीदेवी आणि श्रीगणेश यांची एकत्र पूजा होते, आणि आधी गणेशपूजन होते. अनेक जण याच पूजेत सरस्वती, कुबेर, तसेच आपल्या हिशोबाच्या वह्या किंवा उपजीविकेची साधने यांचीही पूजा करतात.