गणपती होम: का करतात, विधी, साहित्य आणि खर्च

गणपती होम हा श्रीगणेशाला समर्पित अग्निविधी आहे. कोणत्याही महत्त्वाच्या शुभारंभापूर्वी - नवे घर, नवा व्यवसाय, घरातील लग्न किंवा अगदी नव्याने केलेली सुरुवात - विघ्ने दूर व्हावीत म्हणून तो केला जातो. हा होम कमी वेळात होतो, स्वतंत्रपणे पूर्ण होतो आणि परंपरेने इतर मोठ्या विधींच्या आधी केला जातो; म्हणूनच सर्वाधिक बुक होणाऱ्या होमांपैकी तो एक आहे. दक्षिणेत पुरोहित त्याला अनेकदा महागणपती होम म्हणतात. गणपती होम कधी केला जातो, त्यात टप्प्याटप्प्याने काय होते, कोणते साहित्य लागते आणि वेळ व खर्च किती येतो, हे या लेखात सांगितले आहे.

गणपती होम कधी केला जातो?

यासाठी एकच ठरलेला प्रसंग नाही - होम एखाद्या हेतूने ठरवला जातो, आणि पुरोहित त्यासाठी मुहूर्त काढतात:

• मोठ्या विधींच्या आधी - गृहप्रवेश, लग्न किंवा मुंज (उपनयन) यांचा पहिला विधी म्हणून; श्रीगणेशाचे आवाहन केल्याने मुख्य कार्य विघ्नाशिवाय पार पडावे, हा त्यामागचा हेतू.
• नवी सुरुवात - दुकान किंवा ऑफिसचे उद्घाटन, व्यवसायाची सुरुवात, मुलाचे शाळेचे पहिले वर्ष सुरू होण्यापूर्वी, वाहन किंवा घर-जागा खरेदी केल्यानंतर.
• सततची विघ्ने दूर करण्यासाठी - काम, आरोग्य किंवा योजना पुन्हा पुन्हा अडत आहेत असे वाटते तेव्हा; अनेक जण आपल्या जन्मनक्षत्राच्या दिवशी हा होम करतात.
• शुभ दिवस - चतुर्थी तिथी (विशेषतः संकष्टी आणि विनायकी चतुर्थी), आणि स्वतः गणेश चतुर्थी - आमचा गणेश चतुर्थीवरील लेख पाहा.

सकाळची वेळ सर्वात जास्त पसंत केली जाते - बहुतेक पुरोहित सूर्योदयापासून दुपारपर्यंतच्या वेळेतच होम ठरवतात.

होम, टप्प्याटप्प्याने

• संकल्प - तुमचे नाव, गोत्र आणि विशिष्ट हेतू (विघ्ननिवारण, नवा व्यवसाय इत्यादी) सांगून होमाचा उद्देश विधिवत सांगितला जातो.
• कलश आणि गणपती आवाहन - षोडशोपचार (सोळा उपचारांच्या) पूजेने कलशात किंवा मूर्तीत श्रीगणेशाचे आवाहन केले जाते.
• अग्निप्रतिष्ठापना - मंत्रोच्चारात कुंडात होमाचा अग्नी स्थापन केला जातो.
• गणपती मूलमंत्राच्या आहुती - होमाचा मुख्य भाग: गणपतीचा मूलमंत्र म्हणत तूप, मोदक, दूर्वा आणि मध यांच्या आहुती अग्नीत दिल्या जातात, साधारणपणे 108 वेळा; मोठ्या होमात गणपती अथर्वशीर्षासह 1,008 आहुती (अर्पणाची आवर्तने) दिल्या जातात. महाराष्ट्रात त्याऐवजी पुरोहितांचा एक गट अथर्वशीर्षाची एक हजार आवर्तने करू शकतो; याला अथर्वशीर्ष सहस्रावर्तन म्हणतात.
• पूर्णाहुती - शेवटची पूर्ण आहुती, त्यानंतर आरती आणि प्रसाद.

संपूर्ण विधीत तुम्ही पुरोहितांसोबत बसता, आणि काही आहुती तुम्हालाही स्वतः द्यायला सांगितल्या जातात - आधीच्या माहितीची गरज नाही; प्रत्येक कृती पुरोहित सांगत जातात.

साहित्य: काय लागते

प्रकार	साहित्य
होमासाठी	होमकुंड, आंब्याच्या समिधा, तूप, होमाचे साहित्य, कापूर
गणपतीला प्रिय	दूर्वा (अत्यावश्यक - 21 किंवा अधिक), मोदक किंवा गुळाचे गोड पदार्थ, लाल फुले, रक्तचंदन
पूजेचे मूलभूत साहित्य	कलश, नारळ, विड्याची पाने, सुपारी, अक्षता (तांदूळ), उदबत्ती, दिवा, फळे
अर्पण	आहुतींसाठी मध, केळी, खोबऱ्याचे तुकडे; तुमच्या प्रथेनुसार दक्षिणेचे साहित्य

बुकिंग झाल्यावर बहुतेक पुरोहित नेमकी यादी पाठवतात, आणि सांगितल्यास अनेक जण साहित्य स्वतः आणू शकतात - ते साहित्य आणतील का, आणि त्याचा खर्च सांगितलेल्या रकमेत समाविष्ट आहे का, हे आधीच विचारून घ्या.

वेळ आणि खर्च

108 आहुतींचा नेहमीचा गणपती होम एक पुरोहित साधारण 1 ते 1.5 तासांत पूर्ण करतात. मोठे होम (आठ द्रव्यांच्या आहुतींचा अष्टद्रव्य गणपती होम, किंवा 1,008 आहुती) 2 ते 3 तास चालतात. अष्टद्रव्ये, म्हणजे आठ अर्पण-द्रव्ये, प्रदेशानुसार वेगवेगळी असतात; केरळमधील एक यादी अशी: नारळ, गूळ, मध, ऊस, गोड अप्पम, गोड अडा, काळे तीळ आणि केळे. नेहमीच्या होमासाठी दक्षिणा साधारणपणे ₹2,000 ते ₹6,000 असते, विस्तृत होमासाठी जास्त - रक्कम कशी ठरते आणि बुकिंगपूर्वी काय विचारून घ्यावे, यासाठी आमचा पुरोहित खर्चाविषयीचा लेख पाहा.

फ्लॅटमध्ये गणपती होम

अगदी सहज करता येतो; अग्नी लहान आणि वेळ कमी असल्याने फ्लॅटमध्ये सर्वाधिक केल्या जाणाऱ्या होमांपैकी हा एक आहे. उघड्या खिडकीजवळ किंवा बाल्कनीत छोटे होमकुंड आणि एक्झॉस्ट फॅन सुरू - एवढी व्यवस्था नेहमीची आहे. आमच्या गृहप्रवेशावरील लेखात सांगितलेल्याच व्यावहारिक गोष्टी इथेही लागू होतात: खोलीचा आकार पुरोहितांना सांगा, आणि स्मोक डिटेक्टर संवेदनशील असतील तर सोसायटीच्या ऑफिसला आधी कल्पना द्या.