ਪੂਜਾ ਘਰ ਦਾ ਵਾਸਤੂ: ਦਿਸ਼ਾ, ਮੂੰਹ ਕਿਧਰ, ਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਫ਼
ਵਾਸਤੂ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਮਰਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ (ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ) ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਵਰਾਹਮਿਹਿਰ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਤ ਸੰਹਿਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਮਰਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ" (53.118), ਅਤੇ ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ, ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਵਾਸਤੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਇਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰਤ, ਯਾਨੀ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਵਾਲੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਸਤੋਸ਼ਪਤੀ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦੀ ਭੇਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ (ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ 3.89)। ਇਹ ਗਾਈਡ ਦੋਹਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕਿ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵੇਲੇ ਮੂੰਹ ਕਿਧਰ ਹੋਵੇ, ਕਿਹੜੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲਫ਼ ਕਿਵੇਂ ਲਗਾਈਏ।
ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ: ਵਾਸਤੂ ਗ੍ਰੰਥ ਪੂਜਾ ਘਰ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ
- ਬ੍ਰਹਿਤ ਸੰਹਿਤਾ (53.118): ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਮਰਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਰਸੋਈ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ।
- ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ (256.33): ਪੂਜਾ ਘਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕਮਰਾ।
- ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ (106.19): "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਮਰਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ"। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਿਆਇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਨੂੰ "ਦੀਖਿਆ ਲਈ ਉੱਤਮ ਥਾਂ" ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ (105.30)।
- ਮਯਮਤ, ਭਵਨ ਨਿਰਮਾਣ ਬਾਰੇ ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ: ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਘਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਖਾਨੇ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (27.114-119), ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕਮਰਾ ਈਸ਼ ਦੇ ਖਾਨੇ, ਯਾਨੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (26.216)।
- ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ (2.94): ਈਸ਼ਾਨਯਾਂ ਦੇਵਤਾ-ਗੇਹੰ, ਯਾਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਘਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ।
- ਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ, ਕਸ਼ਯਪ ਸੰਹਿਤਾ, ਆਪਣੇ ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ (38.73-74)। ਮਾਨਸਾਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ: ਇਹ ਪੂਜਾ ਦੇ ਕਮਰੇ ਲਈ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਹੈ (XXXVI.29-30)।
ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਉਹ ਥਾਂ ਵੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਾਸਤੂ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁਰਸ਼ ਜੋ ਹਰ ਪਲਾਟ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਲੇਟਿਆ ਹੈ (ਬ੍ਰਹਿਤ ਸੰਹਿਤਾ 53.51)। ਗ੍ਰੰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ ਪੂਜਾ ਘਰ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਘਰ ਦੇ ਇੱਕ ਕੋਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਘਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਨਹੀਂ: ਘਰ ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰ, ਪੱਛਮ ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਮੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਪੂਜਾ ਘਰ ਦਾ ਕੋਨਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਹੀ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਕੀ ਸੌਂਪਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਵਾਸਤੂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇਖੋ।
ਪੁਰਾਣੀ ਪਰਤ: ਘਰ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰ
ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਘਰ ਵੱਲੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਾਸਤੋਸ਼ਪਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭੇਟ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਦੀ ਹੈ: "ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਾਸਤੋਸ਼ਪਤੀ (ਘਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ) ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਇਕੱਠੀ ਭੇਟ ਰੱਖੇ" (3.89, ਜਾਰਜ ਬਿਊਲਰ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ)। ਗੌਤਮ ਧਰਮ ਸੂਤਰ (5.12-14) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੁਰਾਣ (3.11) ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਾ "ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੋਨਾ" ਇਸ ਪਰਤ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਸਤੰਬ ਧਰਮ ਸੂਤਰ ਭੇਟਾਂ "ਘਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ" ਰੱਖਦਾ ਹੈ (2.2.3.23)। ਅਤੇ ਮਨੂ ਦੇ ਮੱਧਕਾਲੀ ਟੀਕਾਕਾਰ (ਗੋਵਿੰਦਰਾਜ, ਕੁੱਲੂਕ ਅਤੇ ਰਾਘਵਾਨੰਦ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਊਲਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ) ਉਸੇ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ "(ਮੰਜੇ ਦੇ) ਸਿਰਹਾਣੇ ਕੋਲ" ਦਿੱਤੀ ਭੇਟ ਨੂੰ ਘਰ ਦਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਸਤੂ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਹੈ। ਮਨੂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸ਼ਲੋਕ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।
ਬਾਅਦ ਦੇ ਵਾਸਤੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਮਯਮਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਖਾਨੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ (26.2), ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਵੇਦੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਹੜੇ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਭੇਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (27.24)। ਮਾਨਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਖਾਨੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹਰ ਖਾਨੇ ਉੱਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (XXXVI.15)। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਥੰਮ੍ਹ ਜਾਂ ਕੰਧ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ (7.108-110), ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਤ ਸੰਹਿਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ (53.66)। ਸੋ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਘਰ ਵਾਸਤੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਭੇਟ ਦੀ ਥਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਨੁਸਾਰ। ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵੇਲੇ ਮੂੰਹ ਕਿਧਰ ਹੋਵੇ
ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਿਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮੁਤਾਬਕ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹਨ:
| ਕਦੋਂ | ਮੂੰਹ ਕਿਧਰ | ਸਰੋਤ |
|---|---|---|
| ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੰਧਿਆ | ਪੂਰਬ ਵੱਲ, ਸੂਰਜ ਦਿਸਣ ਤੱਕ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ | ਆਸ਼ਵਲਾਇਨ ਗ੍ਰਹਿਯ ਸੂਤਰ 3.7; ਸ਼ਾਂਖਾਯਨ ਗ੍ਰਹਿਯ ਸੂਤਰ 2.9; ਯਾਗਿਆਵਲਕਯ ਸਮ੍ਰਿਤੀ 1.24-25 |
| ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਸੰਧਿਆ | ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਤਾਰੇ ਦਿਸਣ ਤੱਕ (ਯਾਗਿਆਵਲਕਯ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਬੈਠ ਕੇ) | ਆਸ਼ਵਲਾਇਨ 3.7; ਸ਼ਾਂਖਾਯਨ 2.9; ਯਾਗਿਆਵਲਕਯ 1.24-25 |
| ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੂਜਾ; ਸ਼ਿਵ ਪੂਜਾ | ਉੱਤਰ ਵੱਲ | ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ, ਵਿਦਿਏਸ਼ਵਰ ਸੰਹਿਤਾ 21.53-54 |
| ਭਗਵਾਨ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧਿਆਨ | ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ | ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ 7.2.21.39 (ਵਾਯਵੀਯ ਸੰਹਿਤਾ) |
| ਆਚਮਨ, ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਲ ਦੀ ਘੁੱਟ ਭਰਨਾ | ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ | ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ 2.61; ਯਾਗਿਆਵਲਕਯ ਸਮ੍ਰਿਤੀ 1.18 |
| ਪਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟ | ਦੱਖਣ ਵੱਲ | ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਖੰਡ 49.47 |
ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣ ਸੰਧਿਆ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰੋ (2.18.27)। ਇੱਥੇ ਦਿੱਤੇ ਦੋਵੇਂ ਗ੍ਰਹਿਯ ਸੂਤਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯਾਗਿਆਵਲਕਯ ਪੱਛਮ ਵੱਲ। ਸੰਧਿਆ ਆਪਣੇ ਵੇਦ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦਿਸ਼ਾ ਸਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲੋ। ਰਾਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੇਲੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ: "ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨਹੀਂ।"
ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਿਧਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਘਰ ਦਾ ਆਕਾਰ
ਪੂਜਾ ਘਰ ਬਾਰੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗਾਈਡਾਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਨਿਯਮ ਜੋੜਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਸਤੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਰੀਤ ਸਮਝੋ:
- "ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੋਵੇ": ਨਵਾਂ ਨਿਯਮ। ਘਰ ਦੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਿਧਰ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਮੂਰਤੀਆਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਤੁਹਾਡਾ ਮੂੰਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਪਰ ਦੱਸੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਕਾਰ: ਨਵਾਂ ਨਿਯਮ। "9x9 ਫੁੱਟ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਾ ਹੋਵੇ" ਵਰਗੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਅੱਜ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹਨ; ਗ੍ਰੰਥ ਘਰ ਦੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਲਈ ਕੋਈ ਆਕਾਰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ।
ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ। ਗ੍ਰੰਥ ਹਰ ਥਾਂ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਮੰਗਦੇ ਹਨ: ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪੂਜਾ ਦੀ ਥਾਂ ਹੈ (ਵਿਦਿਏਸ਼ਵਰ ਸੰਹਿਤਾ 15.1), ਅਤੇ ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਪਿਸ਼ਾਬ, ਵਰਤਿਆ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜੂਠਾ ਭੋਜਨ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ (4.151)। ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਟਾਇਲਟ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰੱਖਣਾ ਇਸੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਸਾਡੀ ਟਾਇਲਟ ਅਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦਾ ਵਾਸਤੂ ਗਾਈਡ ਦੇਖੋ।
ਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਦੀ ਸ਼ੈਲਫ਼
ਇੱਕ ਸ਼ੈਲਫ਼ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਐਮ. ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭੱਟ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਿਤ ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਬਣੇ ਚਾਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕਮਰਾ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।
ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਦਰਜਾਬੰਦੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਿੱਥੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵੱਧ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: "ਜਿਸ ਥਾਂ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕ ਜਾਵੇ, ਉਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ" (ਵਿਦਿਏਸ਼ਵਰ ਸੰਹਿਤਾ 15.6)। ਇਹ "ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਥਾਂ ਉੱਤੇ" ਜਪ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ (13.33-34), ਯਾਨੀ ਇੱਕ ਪੱਕੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੁਰਾਣ ਘਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ "ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ" ਦੱਸਦਾ ਹੈ (3.11), ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਕਮਰੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
- ਕਿੱਥੇ: ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਫ਼ਲੈਟ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸ਼ੈਲਫ਼ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਛੇੜਛਾੜ ਦੇ ਰਹਿ ਸਕੇ। ਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖੀਏ, ਇਸ ਲਈ ਫ਼ਲੈਟਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸਤੂ ਦੇਖੋ।
- ਤੁਹਾਡਾ ਮੂੰਹ ਕਿਧਰ ਹੋਵੇ: ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ, ਜੋ ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਨਾਲ ਸੌਖਿਆਂ ਮੇਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ: ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਰੀਤ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲੋ। ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਗ੍ਰੰਥ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਮਨਾਹੀ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸੌਣ ਵਾਲਾ ਕਮਰਾ ਹੀ ਇੱਕੋ ਥਾਂ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਿਤ ਸੰਹਿਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਾ ਸੌਂਵੋ (53.124) - ਘਰ ਵਿੱਚ ਯਾਨੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ - ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੈਲਫ਼ ਮੰਜੇ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਲਗਾਓ, ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ। ਆਪਸਤੰਬ ਧਰਮ ਸੂਤਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਵੱਲ ਪੈਰ ਨਾ ਪਸਾਰੋ (1.11.30.22), ਇਸ ਲਈ ਮੰਜੇ ਦੀ ਪੈਂਦ ਵਾਲੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਬਚੋ।
- ਥਾਂ ਪੱਕੀ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ। ਪੱਕੀ ਥਾਂ ਸ਼ਿਵ ਪੁਰਾਣ ਮੰਗਦਾ ਹੈ; ਸਫ਼ਾਈ ਹਰ ਗ੍ਰੰਥ ਮੰਗਦਾ ਹੈ।
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਨਵਾਂ ਘਰ ਵਸਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਵਾਸਤੂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਗਾਈਡ ਨਵੇਂ ਜਾਂ ਮੁਰੰਮਤ ਕੀਤੇ ਘਰ ਲਈ ਹਵਨ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਚਦੇ ਹਾਂ: ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਈਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹੂਰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛਾਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਚਾਂਗ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਗੱਲਾਂ - ਸਮੱਗਰੀ, ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣਾ - Purohit.app 'ਤੇ ਹੋਈਆਂ ਅਸਲ ਬੁਕਿੰਗਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੀ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਾਡੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਈਡ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸਹੀ ਮੰਨੋ।