ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ12 ਨਵੰਬਰ 2026

ਵਾਸਤੂ ਸ਼ਾਸਤਰ: ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ

ਵਾਸਤੂ ਸ਼ਾਸਤਰਘਰ ਦਾ ਵਾਸਤੂਕੀ ਵਾਸਤੂ ਸੱਚ ਹੈਵਾਸਤੂ ਗ੍ਰੰਥਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾvastu shastra

ਵਾਸਤੂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਘਰ ਕਿੱਥੇ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ: ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਪਰਖ, ਥਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ 81 ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਵੰਡਣਾ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੂਜਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਔਨਲਾਈਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਾਸਤੂ (ਵਾਸਤੁ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਤੇ ਨਵੀਂ ਪਰਤ ਹੈ - ਕਮਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਟਾਇਲਟ, ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਅਤੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਬਾਰੇ ਨਿਯਮ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।

ਵਾਸਤੂ ਕਿਹੜੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ

"ਵਾਸਤੂ ਸ਼ਾਸਤਰ" ਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਕਈ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਖਿੱਲਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਆਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਲਿਖੇ ਗਏ। ਮੋਟੀ ਰੂਪਰੇਖਾ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।

  • ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ, ਅਧਿਆਇ 53 - ਵਰਾਹਮਿਹਿਰ ਦਾ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਨੂੰ 125 ਸ਼ਲੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: ਥਾਂ, ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਦਾ ਜਾਲ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਕਮਰੇ, ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਰਸਮਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਤਰਤੀਬਵਾਰ ਵੇਰਵਾ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਅੱਜ ਵੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਔਨਲਾਈਨ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ 1884 ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ (ਚਿਦੰਬਰਮ ਅਈਅਰ ਦਾ) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਈਡਾਂ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਮੂਲ ਅਤੇ ਐੱਮ. ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭੱਟ ਦੇ 1981 ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਨੂੰ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ।
  • ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ, ਅਧਿਆਇ 252 ਤੋਂ 257 - ਇਹ ਵਾਸਤੂ ਦੇ ਅਠਾਰਾਂ ਆਚਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੂ, ਅਤ੍ਰੀ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਮਯ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਹਨ (252.2-4)। ਇਹ ਵਾਸਤੂ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਵਾਸਤੂ ਪੂਜਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
  • ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ - ਜਾਲ, ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਕਮਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਅਧਿਆਇ; ਇਹ ਪਲੰਘ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ (105.29, 106.18)।
  • ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ (ਸ਼ਿਲਪ ਸ਼ਾਸਤਰ) - ਦੱਖਣ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਯਮਤ, ਮਾਨਸਾਰ, ਧਾਰਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੋਜ (ਗਿਆਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ) ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸਮਰਾਂਗਣ ਸੂਤਰਧਾਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼। ਇਹ ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਅਸਹਿਮਤ ਵੀ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰਹਿਯ ਸੂਤਰ ਹਨ, ਯਾਨੀ ਘਰੇਲੂ ਰਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਵੈਦਿਕ ਪੋਥੀਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਘਰ ਦੀ ਰਸਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਹੋਵੇ, ਪਾਣੀ ਕਿੱਧਰ ਨਿਕਲੇ, ਕਿਹੜੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਲੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਹੂਤੀ (ਗੋਭਿਲ ਗ੍ਰਹਿਯ ਸੂਤਰ 4.7)। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਨਿਯਮ ਹਨ - ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਸਿਰ ਕਰਕੇ ਸੌਣਾ, ਪੂਜਾ ਵੇਲੇ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਕਰਨਾ - ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਹੁਣ ਵਾਸਤੂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਣਦੇ ਹਨ।

ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ

  • ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਚੋਣ ਅਤੇ ਪਰਖ। ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਇੱਕ ਹੱਥ ਦਾ ਟੋਆ ਪੁੱਟੋ ਅਤੇ ਮੁੜ ਭਰੋ: ਮਿੱਟੀ ਵਧ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਸ਼ਗਨ, ਘਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਾੜਾ (ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ 53.92)। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਢਲਾਣ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਨੀਵੀਂ ਹੋਵੇ (ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ 256.27)। ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸਤਰ: ਜਿਸ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਨ ਖ਼ੁਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਹੈ (53.95)।
  • ਜਾਲ। ਥਾਂ ਨੂੰ 81 ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ 45 ਦੇਵਤੇ ਬਿਠਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨੌਂ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ। ਵਾਸਤੂ ਪੁਰਸ਼ ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਲੇਟਿਆ ਹੈ, ਸਿਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ (53.42-51)। ਦੇਖੋ ਵਾਸਤੂ ਪੁਰਸ਼ ਮੰਡਲ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਖ਼ਾਨਾ।
  • ਦਰਵਾਜ਼ਾ। ਹਰ ਕੰਧ ਨੂੰ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਰਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਘਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਨਹੀਂ (53.71-75)। ਦੇਖੋ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਵਾਸਤੂ ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀਆਂ 32 ਥਾਵਾਂ।
  • ਕਮਰੇ। ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ ਚਾਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਮਰਾ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਰਸੋਈ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਘਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ (53.118)। ਬਾਅਦ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਹੋਰ ਕਮਰੇ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਦੇਖੋ ਅੱਠ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ।
  • ਘਰ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੀ ਹੋਵੇ। ਦਿਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ ਰੁੱਖ (53.85-87), ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਐਨ ਸਾਹਮਣੇ ਕੁਝ ਵੀ ਖੜ੍ਹਾ ਨਾ ਹੋਵੇ - ਸੜਕ, ਰੁੱਖ, ਖੂਹ, ਥੰਮ੍ਹ - ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਉਚਾਈ ਦੇ ਦੁੱਗਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ (53.76)।
  • ਰਸਮਾਂ। ਉਸਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ (53.99), ਪਹਿਲਾ ਪੱਥਰ ਥਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਰੱਖਣਾ (53.112), ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲਾਂ, ਬੰਦਨਵਾਰਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਕਲਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ (53.125)। ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ ਪੰਜ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਸਤੂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਖ਼ਰੀ ਵਾਸਤੂ-ਉਪਸ਼ਮਨ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ (256.10-11)।

ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ

ਅੱਜ ਦੀ ਵਾਸਤੂ ਸਲਾਹ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਹੇਠਲੀ ਹਰ ਗੱਲ ਲਈ ਅਸੀਂ ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ, ਮਤਸਯ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ, ਮਯਮਤ, ਮਾਨਸਾਰ, ਸਮਰਾਂਗਣ ਸੂਤਰਧਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਅਧਿਆਇ ਦੇਖੇ ਜੋ ਅਸੀਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕੇ।

  • ਕਮਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਟਾਇਲਟ। ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੇ ਦੋ ਗ੍ਰੰਥ ਪਖਾਨੇ ਨੂੰ ਥਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਦੋਵੇਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਪਾਸੇ: ਮਯਮਤ ਮੁੱਖ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਇਮਾਰਤ ਵਿੱਚ (26.214), ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ (2.96)। ਦੇਖੋ ਟਾਇਲਟ ਅਤੇ ਬਾਥਰੂਮ ਦਾ ਵਾਸਤੂ।
  • ਦਿਸ਼ਾ ਮੁਤਾਬਕ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਰੰਗ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਾ ਇੱਕ ਤੱਤ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੋਂ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਕਮਰਾ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਫ਼ਰਨੀਚਰ, ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਮਾਸਟਰ ਬੈੱਡਰੂਮ, "ਦੂਜੀ ਚੋਣ" ਵਜੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਰਸੋਈ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।
  • ਪਿਰਾਮਿਡ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਲੂਣ ਦੀਆਂ ਕੌਲੀਆਂ, ਵਿੰਡ ਚਾਈਮ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਨਾਲ, ਲਾਫ਼ਿੰਗ ਬੁੱਧਾ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ "ਵਾਸਤੂ ਦੋਸ਼ ਨਿਵਾਰਣ" ਯੰਤਰ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਕਈ ਚੀਜ਼ਾਂ 1970 ਤੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫੇਂਗ ਸ਼ੂਈ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਦੀ ਨਿਊ ਏਜ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਆਈਆਂ। ਦੇਖੋ ਪਰੰਪਰਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਪਾਅ ਦੱਸਦੀ ਹੈ।
  • "ਦੱਖਣ-ਮੁਖੀ ਘਰ ਮਾੜਾ ਹੈ।" ਕੋਈ ਵੀ ਗ੍ਰੰਥ ਪੂਰੇ ਘਰ ਬਾਰੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ; ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ, ਮਯਮਤ, ਮਾਨਸਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਾਂਗਣ ਸੂਤਰਧਾਰ ਚਾਰੇ ਦੱਖਣੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਦੇਖੋ ਦੱਖਣ-ਮੁਖੀ ਘਰ ਦਾ ਵਾਸਤੂ।
  • ਫ਼ਲੈਟ। ਗ੍ਰੰਥ ਆਪਣੇ ਪਲਾਟ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਇੱਕ ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰ ਲਈ ਲਿਖੇ ਗਏ ਸਨ। ਦੇਖੋ ਫ਼ਲੈਟਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਵਾਸਤੂ।

ਇਹ ਨਵੀਂ ਪਰਤ ਅੱਜ ਦੇ ਮਕਾਨਾਂ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧੀ। 1997 ਵਿੱਚ ਕੇਰਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ "ਵਰਲਡ ਮੀਟ ਆਨ ਵਾਸਤੂ" ਵਿੱਚ 300 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਆਏ। ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸਨ ਜੋ "ਉਸ ਵਾਸਤੂ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਜਿਸ ਦੀ ਮੰਗ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗਾਹਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਹਨ" (ਹਿੰਦੂਇਜ਼ਮ ਟੂਡੇ, ਜੂਨ 1997)। 2025 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਪੋਰਟਲ ਦੀਆਂ ਲਿਸਟਿੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਬਿਜ਼ਨਸ ਸਟੈਂਡਰਡ (16 ਸਤੰਬਰ 2025) ਨੇ ਦਿੱਤੀ, ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਪੁਣੇ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਣ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਸਤੂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਗ੍ਰੰਥ ਕਿੱਥੇ ਅਸਹਿਮਤ ਹਨ

ਵਾਸਤੂ ਕਦੇ ਵੀ ਇੱਕ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਗ੍ਰੰਥ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਅਸਹਿਮਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

  • ਵਾਸਤੂ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ। ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ (53.51) ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ; ਮਯਮਤ (7.49) ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ।
  • ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ। ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ, ਮਯਮਤ, ਮਾਨਸਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰਾਂਗਣ ਸੂਤਰਧਾਰ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਚੌਥੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਮਰਾਂਗਣ ਸੂਤਰਧਾਰ ਛੇਵੀਂ ਦੀ ਵੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ (255.8)।
  • ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ। ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ (53.66); ਬਾਅਦ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੁੱਖ ਇਮਾਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ (ਮਯਮਤ), ਰਿਹਾਇਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ (ਮਾਨਸਾਰ), ਕੋਈ ਥੰਮ੍ਹ ਜਾਂ ਕੰਧ ਨਾ ਹੋਵੇ (ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼)।
  • ਖੂਹ। ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਖੂਹ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ (54.97); ਮਾਨਸਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਖੂਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਜੋ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜਾਂ ਵਾਸਤੂ ਜਾਣਕਾਰ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਸਤੂ ਬਾਰੇ ਉਲਟ ਸਲਾਹ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਅਕਸਰ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਵਾਸਤੂ ਸੱਚ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ?

ਵਾਸਤੂ ਇੱਕ ਅਸਲ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਸਲ ਗ੍ਰੰਥ ਹਨ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਅਧਿਐਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਪਰਖਦਾ ਹੋਵੇ। ਅੱਜ ਦੀ ਕੁਝ ਵਾਸਤੂ ਸਲਾਹ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਪਾਸਾ ਭਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਪੌੜੀਆਂ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣਾ, ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਉਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਊਰਜਾ ਖੋਜਕਾਰ ਠੰਢੇ ਘਰਾਂ ਲਈ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: ਬਫ਼ਰ ਥਾਵਾਂ, ਛਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ ਪੌੜੀਆਂ (TERI, 2021)। ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਿਯਮ ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਮੇਲ ਖਾਣਾ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਭ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ।

ਵਿਭੂਤੀ ਚਕਰਬਰਤੀ ਦਾ 1998 ਦਾ ਵਾਸਤੂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਅਧਿਐਨ, ਇੰਡੀਅਨ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਥਿਊਰੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਾਸਤੂਕਲਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨੂੰ ਅੱਜ ਦੇ ਵਾਸਤੂ ਸਲਾਹਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਾਸਤੂ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ: ਨਵੇਂ ਘਰ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ, ਜੋ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਸ ਲਈ ਵਾਸਤੂ ਸੁਝਾਅ

ਬਣੇ-ਬਣਾਏ ਫ਼ਲੈਟ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਜਾਂ ਰਸੋਈ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਜਿਹੜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਸੀਂ ਦੇਖੇ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ "ਗ਼ਲਤ" ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਕਮਰੇ ਦਾ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ। ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਬਾਰੇ ਹੈ:

  • ਸਿਰ ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਸੌਂਵੋ (ਸੌਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ)।
  • ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਟਿਕਵੀਂ ਥਾਂ ਰੱਖੋ, ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ (ਪੂਜਾ ਕਮਰੇ ਦਾ ਵਾਸਤੂ)।
  • ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਠੀਕ-ਠਾਕ, ਰੁਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਰੱਖੋ; ਮਤਸਯ ਪੁਰਾਣ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਰੋਜ਼ ਭੇਟਾਂ, ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਜਲ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ (255.19)।
  • ਘਰ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ (53.66), ਅਤੇ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਭਰੋ ਨਾ।
  • ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵੇਲੇ, ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਮੁਰੰਮਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਸਤੂ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਓ - ਉਹ ਰਸਮ ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਵੇਲੇ ਮੰਗਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਜ ਹਵਨ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਵਾਸਤੂ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਘਰ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵੇਸ਼)।

ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਾਸਤੂ ਦੋਸ਼ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਜੇ ਗੱਲ ਰਸੋਈ ਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਰਸੋਈ ਵਾਲੀ ਗਾਈਡ ਪੜ੍ਹੋ।

ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਚਦੇ ਹਾਂ: ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਈਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹੂਰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛਾਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਚਾਂਗ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਗੱਲਾਂ - ਸਮੱਗਰੀ, ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣਾ - Purohit.app 'ਤੇ ਹੋਈਆਂ ਅਸਲ ਬੁਕਿੰਗਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੀ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਾਡੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਈਡ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸਹੀ ਮੰਨੋ।

ਆਪਣੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਪੁਰੋਹਿਤ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਦੱਸੋ ਕਿਹੜੀ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਉਣੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕਾਲ ਜਾਂ WhatsApp 'ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਗੇ।

ਪੁਰੋਹਿਤ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋਪੁਰੋਹਿਤ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਡਿਤ ਬੁੱਕ ਕਰੋ: ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਕੋਲਕਾਤਾ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਪੁਣੇ ਮੁੰਬਈ

ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਵਰਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਨਾਲ

ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ

ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ

ਵਾਸਤੂ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਉਪਾਅ (ਨਿਵਾਰਣ): ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ

ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਸਤੂ ਗ੍ਰੰਥ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਲੋਕ-ਦਰ-ਸ਼ਲੋਕ, ਅੱਜ ਲੋਕ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਿਰਾਮਿਡ, ਨਮਕ ਦੇ ਕਟੋਰੇ, ਵਿੰਡ ਚਾਈਮ ਅਤੇ ਯੰਤਰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ।

ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ

ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਾ ਵਾਸਤੂ: ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰ, ਪੱਛਮ, ਦੱਖਣ ਮੁਖੀ ਘਰ

ਪੁਰਾਣੇ ਗ੍ਰੰਥ ਮੁੱਖ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਥਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਵੇਂ ਲੱਭੀਏ, ਬ੍ਰਿਹਤ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਰੀਆਂ 32 ਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਆਪ ਕੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।

ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ

ਗੋਦ ਭਰਾਈ ਅਤੇ ਸੀਮੰਤਮ: ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ

ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵਾਲੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਹਨ - ਸੀਮੰਤਮ, ਗੋਦ ਭਰਾਈ, ਵਲੈਕਾੱਪੂ, ਸਾਧ: ਇਹ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਕੀ-ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿਆਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ।

Purohit App

Panchang & Kundali

Get App