લગ્નની તારીખ કેવી રીતે નક્કી થાય: કુંડળીથી મુહૂર્ત

લગ્નની તારીખ કોઈ યાદીમાંથી ઉપાડી લેવાતી નથી - પહેલાં વર-કન્યાની કુંડળી મેળવાય છે, અને પછી બંને કુંડળીને અનુકૂળ હોય એવું મુહૂર્ત શોધાય છે. આ કામ પુરોહિત કે જ્યોતિષીનું છે, અને પરિવારો જે પરામર્શ સૌથી વધુ બુક કરે છે તેમાંનું આ એક છે: લગ્ન પહેલાં કોઈકે તો કહેવું પડે કે ક્યારે. આ લેખમાં આખી પ્રક્રિયા ખરેખર કેવી રીતે ચાલે છે - કુંડળી મિલાન, તારાબળ, પંચાંગના શુભ ગાળા - પરામર્શની બેઠક કેવી હોય છે, અને તેમાં તમારે શું લઈને જવું તે સમજાવ્યું છે.

પગલું 1: કુંડળી મિલાન (ગુણ મિલાન)

તારીખની વાત થાય તે પહેલાં બંનેની જન્મકુંડળી સરખાવવામાં આવે છે. ઉત્તર ભારતીય પરંપરામાં આ અષ્ટકૂટ ગુણ મિલાન છે - આઠ પાસાંના કુલ 36 ગુણમાંથી ગુણ ગણાય છે, જેમાં સામાન્ય રીતે 18 કે તેથી વધુ ગુણ સ્વીકાર્ય ગણાય છે અને જેટલા વધુ ગુણ એટલું સારું. દક્ષિણની પરંપરાઓ, ખાસ કરીને તમિલનાડુ અને કેરળમાં, તેના બદલે દશકૂટ / પોરુથમ મિલાન વાપરે છે, જેમાં દસ (કે વધુ) પોરુથમ ગણાય છે, અને તેમાં રજ્જુ સૌથી મહત્ત્વનું ગણાય છે. પુરોહિત મંગળ દોષ પણ તપાસે છે - તે બંને કુંડળીમાં છે કે નહીં, તેનો પરિહાર (દોષ ભંગ) થાય છે કે નહીં, કે પછી તેના માટે ઉપાય જરૂરી છે.

દરેક કૂટનું શું મૂલ્ય છે, અને નાડી તથા ભકૂટ મળીને પંદર ગુણ સુધી કેમ ઘટાડી શકે છે, તે 36 ગુણ વિશેના અમારા લેખમાં સમજાવ્યું છે; કુંડળી મિલાન ટૂલ વડે તમે જાતે બે કુંડળીના ગુણ ગણી શકો છો.

ઓનલાઈન ટૂલ (અમારું કુંડળી ટૂલ પણ) યાંત્રિક રીતે ગુણ ગણી આપે છે. પુરોહિત તેમાં પોતાની સમજ ઉમેરે છે: જ્યાં મેળ નથી ખાતો તેમાંથી કઈ બાબત આ જોડી માટે ખરેખર મહત્ત્વની છે, કઈ બીજી ગ્રહસ્થિતિથી રદ થઈ જાય છે, અને જ્યાં ધ્યાન આપવું જરૂરી હોય ત્યાં પરંપરા કયા ઉપાય બતાવે છે. ઓછા યાંત્રિક ગુણ એ વાતચીતની શરૂઆત છે, સંબંધનો અંત નહીં.

પગલું 2: મુહૂર્ત શોધવું

મેળ નક્કી થઈ જાય પછી તારીખની શોધ શરૂ થાય છે - અને એમાં ખરેખર ઘણી શરતો એકસાથે મળવી જોઈએ:

• મોસમ: લગ્ન મુહૂર્ત અમુક મહિનાઓમાં જ હોય છે. ઉત્તર ભારતીય પંચાંગમાં ચાતુર્માસ (આશરે જુલાઈના મધ્યથી નવેમ્બરની શરૂઆત) કે કમુરતાં (ડિસેમ્બરના મધ્યથી જાન્યુઆરીના મધ્ય) દરમિયાન એક પણ નથી. દક્ષિણ ભારતનાં પંચાંગ જુદાં છે: તેલુગુ પંચાંગોમાં ચાતુર્માસની અંદર આવતા શ્રાવણમાં પણ લગ્નની તારીખો હોય છે, અને તમિલ પરિવારો તેના બદલે આડિ, પુરટ્ટાસિ અને માર્ગળિ ટાળે છે. ખુલ્લા ગાળા જોવા માટે અમારાં ડિસેમ્બર 2027 સુધીનાં ચકાસેલાં લગ્ન મુહૂર્ત જુઓ.
• પંચાંગ: મોસમની અંદર પણ તિથિ, નક્ષત્ર અને વારનાં અમુક સંયોજનો જ યોગ્ય ગણાય છે - એના કારણે જ યાદીમાંની તારીખ "મુહૂર્તની તારીખ" કહેવાય છે.
• વર-કન્યાની કુંડળી: સામાન્ય રીતે શુભ ગણાતી તારીખ આ બે વ્યક્તિને અનુકૂળ ન પણ હોય. પુરોહિત તારાબળ અને ચંદ્રબળ (એ દિવસનું નક્ષત્ર અને ચંદ્ર, દરેક વ્યક્તિના જન્મ નક્ષત્રની સરખામણીમાં) તપાસે છે, અને જે તારીખ બેમાંથી કોઈ એકની કુંડળી માટે પણ ખરાબ પડતી હોય તે ટાળે છે.
• લગ્ન (ઉદિત રાશિ): છેલ્લે, પસંદ કરેલા દિવસની અંદર પુરોહિત ચોક્કસ વિવાહ લગ્ન નક્કી કરે છે - એટલે કે વિધિના મુખ્ય ભાગ માટેનો, ક્ષિતિજે ઉગતી રાશિ પરથી નક્કી થતો સમયગાળો. એટલે જ એક જ તારીખે થતાં બે લગ્નનો મુહૂર્તનો સમય જુદો હોઈ શકે છે.

આ જ કારણે તારીખોની સામાન્ય યાદીઓ સાથે - અમારી યાદી સાથે પણ - હંમેશાં પુરોહિત પાસે પાકું કરાવવાની સલાહ હોય છે: યાદી કહે છે કે ક્યાં શોધવું, અને કુંડળી કહે છે કે કઈ તારીખ પર ઠરવું.

પરામર્શ કેવો હોય છે

તારીખ નક્કી કરવા માટેની બેઠક આશરે 30 મિનિટથી એક કલાક ચાલે છે, રૂબરૂ કે ફોન પર. સામાન્ય રીતે પુરોહિત:

• કુંડળી મેળવશે (કે અગાઉ થયેલું મિલાન જોઈ જશે) અને જે બાબતે ધ્યાન આપવાની જરૂર હોય તેની ચર્ચા કરશે,
• તમને અનુકૂળ મહિનાઓમાંથી 2-4 યોગ્ય તારીખો તારવી આપશે, લગ્નસ્થળ અને મુસાફરીની વાસ્તવિકતા ધ્યાનમાં રાખીને,
• પસંદ કરેલી તારીખ માટે વિવાહ લગ્ન નક્કી કરશે, અને ઘણી વાર વૈકલ્પિક તારીખો પણ નોંધી આપશે,
• તમારી પરંપરામાં લગ્ન પહેલાં થતી સંબંધિત વિધિઓ વિશે સલાહ આપશે.

તારીખ નક્કી કરનારા ઘણા પુરોહિત લગ્ન પણ કરાવે છે - મેળાપથી મુહૂર્ત અને માંડવા સુધીનો દોર એક જ વ્યક્તિના હાથમાં રહે છે. બુકિંગ વખતે આ સાતત્ય માગવા જેવું છે.

શું તૈયાર રાખવું

શેના માટે	શું લાવવું
બંનેની કુંડળી	વર અને કન્યા બંનેની જન્મતારીખ, જન્મનો ચોક્કસ સમય અને જન્મસ્થળ. જન્મસમય ખબર ન હોય તો પુરોહિતને જણાવો - તેનો રસ્તો કાઢવાની રીતો છે, પણ તેમને એ ખબર હોવી જોઈએ (કોઈએ જન્મસમય નોંધ્યો જ ન હોય ત્યારે શું કરવું).
મર્યાદાઓ	તમને ગમતા મહિના, લગ્નસ્થળ ક્યારે મળે છે, અને મુખ્ય વ્યક્તિઓ કઈ તારીખોએ મુસાફરી કરી શકે તેમ નથી - પુરોહિત આ મર્યાદાઓમાં રહીને તારીખ શોધે છે.
પરંપરા	તમારા સમાજની મિલાન પદ્ધતિ (ગુણ મિલાન કે પોરુથમ) - ખાસ કરીને આ પરામર્શ માટે તમારી જ પરંપરાના પુરોહિત યોગ્ય રહે છે; બુકિંગ વખતે તમારી ભાષા અને સમાજ જણાવો.

સામાન્ય પ્રશ્નો, સીધા જવાબ

"ગુણ ઓછા છે - તો શું સંબંધ નહીં થાય?" માત્ર એટલાથી નહીં. ઓછા ગુણવાળા ઘણા કૂટ માટે શાસ્ત્રમાં જ પરિહાર (દોષ ભંગ) કહેલા છે, અને બીજા માટે ઉપાય છે - આ બરાબર એવી સ્થિતિ છે જ્યાં યાંત્રિક ગુણને કોઈ વેબસાઇટના ચુકાદાની નહીં, પુરોહિતના અર્થઘટનની જરૂર છે.

"સામેના પરિવારને સૌથી પહેલાં શું મોકલવું?" આ બધું શરૂ થાય તે પહેલાં એક પાનાનો બાયોડેટા - તેમાં રાશિ, નક્ષત્ર, ગોત્ર અને માંગલિક સ્થિતિ હોય છે, જે મિલાનમાં વપરાય છે. બાયોડેટા ફોર્મેટ વિશેના અમારા લેખમાં તેમાં શું હોવું જોઈએ તે આપ્યું છે, અને બાયોડેટા મેકર જન્મની વિગતો પરથી જન્માક્ષરનો ભાગ જાતે ભરી આપે છે.

"મિલાન વગર તારીખ નક્કી કરી શકાય?" હા - જો સંબંધ પહેલેથી નક્કી હોય કે વર-કન્યાએ નિર્ણય લઈ લીધો હોય, તો બંનેની જન્મની વિગતો સાથે પુરોહિત સીધા મુહૂર્તનું કામ શરૂ કરી શકે છે.

"અમે જે મહિનો ઇચ્છતા હતા તેમાં મુહૂર્ત જ નથી." એવું બને છે - કેટલાક મહિનામાં એક પણ મુહૂર્ત હોતું નથી. પુરોહિત તમને સૌથી નજીકના ગાળા બતાવશે; અમારાં તારીખનાં કોષ્ટકો એક નજરમાં આખી લગ્નસરાનું ચિત્ર આપે છે.