वास्तुशांती पूजा: केव्हा करतात आणि होमात काय असते

वास्तुशांती म्हणजे इमारतीसाठीचा शांतीविधी - जागेचा अधिष्ठाता देव असलेल्या वास्तुपुरुषाला उद्देशून केलेला होम, ज्यात बांधकामामुळे झालेल्या त्रासाबद्दल क्षमा मागितली जाते आणि वास्तू व तिथे राहणारी माणसे यांच्यात सुसंवाद राहावा अशी प्रार्थना केली जाते. पूर्ण गृहप्रवेशातील अग्निविधी म्हणून ती सर्वांत परिचित आहे, पण ती स्वतंत्रपणेही केली जाते: नूतनीकरणानंतर, जुन्या घरांत, किंवा घरातल्यांना ज्याला ते वास्तुदोष समजतात त्याचा त्रास वाटत असेल तेव्हा. ती केव्हा केली जाते, गृहप्रवेशाशी तिचा संबंध काय, होमात प्रत्यक्षात काय होते आणि ती बुक कशी करायची, हे या लेखात दिले आहे.

वास्तुशांती केव्हा केली जाते?

• नव्या घरात प्रवेश करताना - हा सर्वांत पारंपरिक प्रसंग. तेव्हा वास्तुशांती गृहप्रवेशाचाच भाग म्हणून, बहुधा त्याचा मुख्य होम म्हणून केली जाते. तुम्ही या टप्प्यावर असाल तर आमच्या गृहप्रवेश मार्गदर्शनापासून सुरुवात करा; वास्तुशांती ज्या पूर्ण विधीत बसते तो सगळा त्यात आहे.
• मोठे नूतनीकरण किंवा बांधकामातील बदलानंतर - मजला वाढवणे, भिंती पाडणे किंवा हलवणे, स्वयंपाकघर किंवा देवघर नव्याने करणे. परंपरा मोठ्या फेरबदलाला वास्तुपुरुषाला झालेला नवा त्रास मानते, म्हणून काम पूर्ण झाल्यावर स्वतंत्र वास्तुशांती केली जाते.
• जुने विकत घेतलेल्या किंवा भाड्याच्या घरात राहायला जाताना - आधीचे रहिवासी तुम्हाला माहीत नसतात तेव्हा, पूर्ण गृहप्रवेश करायचा नसला तरी, शुद्ध सुरुवात म्हणून अनेक गुरुजी वास्तुशांती सुचवतात.
• आधीपासून राहत असलेल्या घरातील वास्तुविषयक चिंता - घरातल्यांना सततची अस्वस्थता किंवा वारंवारचे त्रास हे घराच्या रचनेतील दोषांमुळे आहेत असे वाटत असेल तेव्हा (जुने ग्रंथ कशाला दोष मानतात ते आमच्या वास्तुदोष मार्गदर्शनात मांडले आहे). घर पाडून पुन्हा बांधून रचना बदलणे व्यवहारात शक्य नसेल तिथे गुरुजी साधारणपणे ही शांती सुचवतात. ही सुसंवादासाठीची प्रार्थना आहे, नूतनीकरणाला पर्याय नाही.
• ठराविक काळाने पुनरावृत्ती - काही घरांत कुलाचार म्हणून लांब अंतराने वास्तुशांती पुन्हा केली जाते. यात खूप विविधता आहे; सर्वांसाठी एकच वेळापत्रक नाही.

वास्तुशांती आणि गृहप्रवेश: तुम्हाला कोणता हवा?

गोंधळाचे एक कारण नावातच आहे: अनेक महाराष्ट्रीय घरांत संपूर्ण गृहप्रवेशालाच वास्तुशांती म्हणतात आणि निमंत्रणपत्रिकेवरही तसेच छापतात. थोडक्यात: गृहप्रवेश म्हणजे प्रवेशाचा विधी; वास्तुशांती म्हणजे शांतीचा होम. पूर्ण गृहप्रवेशात वास्तुशांती असते; स्वतंत्र वास्तुशांतीत प्रवेशाचे विधी नसतात - उंबरठ्याची पूजा नाही, कलश घेऊन आत प्रवेश नाही, दूध उतू घालणे नाही - कारण तुम्ही तिथे आधीच राहत असता किंवा प्रवेश याआधीच झालेला असतो. तुम्ही नव्या घरात प्रवेश करत असाल तर गृहप्रवेश बुक करा, आणि होमासह पूर्ण स्वरूप हवे आहे का ते गुरुजींना सांगा. घर आधीच वापरात असेल आणि प्रसंग नूतनीकरणाचा किंवा वास्तुविषयक चिंतेचा असेल तर वास्तुशांती बुक करा. दोन्ही बाबतीत दिवस पंचांगावरून ठरतो - गुरुजी योग्य तारखेसाठी तिथी आणि नक्षत्र पाहतात; प्रवेशाच्या विधीपेक्षा स्वतंत्र शांतीला तारीख ठरवण्यात अधिक मोकळीक असते.

होमात काय असते?

स्वतंत्र वास्तुशांतीला सुमारे दोन ते तीन तास लागतात. नेहमीचा क्रम असा:

• गणेशपूजन, पुण्याहवाचन आणि संकल्प - घराची शुद्धी आणि औपचारिक संकल्प, ज्यात घरातल्यांची नावे, गोत्र आणि विशिष्ट प्रसंग (नूतनीकरण, नवे वास्तव्य, शांती) सांगितला जातो.
• कलश स्थापना - कलश स्थापित केला जातो आणि मुख्य देवतांना आवाहन केले जाते.
• नवग्रह पूजा - नऊ ग्रहांना प्रसन्न केले जाते; विस्तृत प्रकारांत प्रत्येकाला त्याचे धान्य आणि समिधा दिली जाते. ग्रहदोष हीच घरातल्यांची खरी चिंता असेल तर स्वतंत्र नवग्रह शांतीच तुम्हाला प्रत्यक्षात हवी असू शकते - दोन्ही आंधळेपणाने बुक करण्यापेक्षा गुरुजींशी याबद्दल बोला.
• वास्तुपुरुष मंडल पूजा - याचे वैशिष्ट्य: वास्तुपुरुष आणि मंडलातील दिशांच्या देवतांची पूजा केली जाते, विस्तृत प्रकारांत रेखाटलेल्या किंवा तांदळाने घातलेल्या मंडलावर.
• वास्तु होम - वास्तुमंत्रांसह अग्नीत आहुती दिल्या जातात, ज्यात त्रासाबद्दल क्षमा आणि वास्तूच्या व तिथे राहणाऱ्यांच्या रक्षणाची प्रार्थना असते. हा विधीचा गाभा आहे.
• वास्तु बली - वास्तुपुरुषासाठी आणि जागेच्या देवांसाठी अन्नाचा नैवेद्य (बली); घरात प्रवेश करताना होमासह बली द्यावा असे मत्स्य पुराण सांगते (257.23).
• पूर्णाहुती, आरती आणि प्रसाद - अंतिम आहुतीने होम संपतो, त्यानंतर आरती आणि गुरुजींचे आशीर्वाद.

अपार्टमेंटमध्येही होम गृहप्रवेशात होतो तसाच होतो: उघड्या खिडकीजवळ किंवा बाल्कनीजवळ लहान कुंड, एक्झॉस्ट सुरू, सोसायटी कार्यालयाला आधी कळवणे. सुमारे सहा फूट बाय सहा फूट मोकळी जागा पुरेशी असते.

साहित्य

अचूक यादी गुरुजी पाठवतात; साधारण असे स्वरूप असेल:

प्रकार	वस्तू
पूजेचे मूलभूत साहित्य	कलश, नारळ, आंब्याची पाने, गणपतीची सुपारी, विड्याची पाने व सुपाऱ्या, हळद-कुंकू, अक्षता, फुले व हार, दिवा, उदबत्ती, कापूर, फळे
होम	होमकुंड, आंब्याच्या लाकडाच्या समिधा, तूप, होम साहित्याचे मिश्रण, नवग्रह पूजा असेल तर नवग्रह समिधा आणि धान्ये
मंडल	गुरुजी मंडल काढणार असतील तर वास्तुमंडलासाठी तांदूळ आणि रंगीत पावडर; चौरंगासाठी पांढरे किंवा पिवळे कापड
दक्षिणा साहित्य	फळे, विडा-सुपारी, प्रथेनुसार वस्त्र, दक्षिणा

बुकिंग, वेळ आणि खर्च

गुरुजींना चार गोष्टी सांगा: प्रसंग (नवा प्रवेश, नूतनीकरण, जुने विकत घेतलेले घर, वास्तुविषयक चिंता), घर आधीच वापरात आहे का, घराचा आकार आणि मजला (कुंड व हवा खेळती राहण्यासाठी), आणि साहित्याची व्यवस्था कोण करणार. एक गुरुजी हे नेहमीचे असते; नवग्रहाचा विस्तारित भाग असलेल्या मोठ्या प्रकारात कधीकधी दोन असतात.

पूर्ण गृहप्रवेशाचा भाग म्हणून केल्यास खर्च पूर्ण गृहप्रवेशाच्या श्रेणीइतका येतो - ₹8,000 ते ₹25,000, तर होमाशिवायच्या साध्या प्रवेशाला ₹3,000 ते ₹8,000, हे आमच्या गुरुजींच्या खर्चाच्या मार्गदर्शनात दिले आहे. स्वतंत्र वास्तुशांतीचा दर प्रत्येक विधीनुसार सांगितला जातो, होम आणि नवग्रहाचे भाग किती विस्तृत आहेत त्यावर तो अवलंबून असतो - साहित्य आणि प्रवास धरून सर्वसमावेशक कोटेशन मागा. साहित्य स्वतः आणल्यास साधारणपणे ₹500 ते ₹3,000 लागतात.