નવગ્રહ શાંતિ: ક્યારે કરવી અને વિધિમાં શું થાય
નવગ્રહ શાંતિ એ નવ ગ્રહોને શાંત કરવાની વિધિ છે. કુંડળીમાં ગ્રહદોષ દેખાય ત્યારે, અથવા જીવનના કોઈ મોટા પ્રસંગ પહેલાં, જ્યારે પરંપરા કહે છે કે પહેલાં ગ્રહોને પ્રસન્ન કરવા જોઈએ, ત્યારે તે કરવામાં આવે છે. તેનું સ્વરૂપ નાનું પણ હોઈ શકે, જેમ કે કોઈ મોટી વિધિની અંદર સમાઈ જતી સાદી નવગ્રહ પૂજા. મોટું પણ હોઈ શકે, જેમ કે કોઈ એક ગ્રહ માટે જપ અને હવન સાથેની અલગ શાંતિ. આ માર્ગદર્શિકામાં જાણો કે તે ક્યારે સૂચવાય છે, નવ ગ્રહો કયા છે અને તેમને શું અર્પણ થાય છે, વિધિમાં ખરેખર શું થાય છે, અને બુકિંગ વખતે શું નક્કી કરી લેવું.
નવગ્રહ શાંતિ ક્યારે સૂચવવામાં આવે છે?
સામાન્ય રીતે લોકો આ વિધિ સુધી આ રીતે પહોંચે છે:
- કુંડળી જોતાં કોઈ દોષ દેખાય - ઘણી વાર જોવા મળતા દોષોમાં મંગળ દોષ, શનિ સંબંધિત સમય (સાડાસાતી), કાલસર્પ દોષ, અથવા કોઈ સંવેદનશીલ ભાવમાં પીડિત ગ્રહ આવે છે. જો તમે તમારી કુંડળી જોઈ ન હોય, તો અમારા કુંડળી પેજ પર બનાવી શકો છો. પણ ઉપાય માટે તેનો અર્થ શું છે તે સમજાવવાનું કામ પુરોહિત કે જ્યોતિષીનું છે, કોઈ સોફ્ટવેરના પરિણામનું નહીં.
- લગ્ન પહેલાં - કુંડળી મેળવતી વખતે કોઈ દોષ દેખાય, તો તે ગ્રહની શાંતિ એ પરંપરાગત ઉપાય છે, જેનાથી લગ્ન આગળ વધી શકે. ઘણા ગુજરાતી અને મારવાડી પરિવારોમાં ગ્રહ શાંતિ લગ્ન પહેલાંની એક રિવાજરૂપ પૂજા પણ છે, જે લગ્નના થોડા દિવસ પહેલાં ઘરે નજીકના પરિવાર સાથે થાય છે. લગ્નની તારીખ કેવી રીતે નક્કી થાય છે તે વિશેનો અમારો લેખ સમજાવે છે કે એ પ્રક્રિયામાં દોષની વાત ક્યાં આવે છે.
- કોઈ કઠિન દશા શરૂ થાય ત્યારે - પોતાની પરંપરા જે દશાને સાવચેતીથી જુએ છે, તેની શરૂઆતમાં ઘણા પરિવારો શાંતિ કરાવે છે.
- મોટી વિધિઓના ભાગ રૂપે - ગૃહપ્રવેશ, વાસ્તુ શાંતિ અને ઘણા હોમમાં નવગ્રહ પૂજા એક સામાન્ય ભાગ હોય છે; આવા પ્રસંગે તેનું અલગ બુકિંગ કરવાની જરૂર નથી.
અપેક્ષા વિશે એક વાત સીધી કહી દઈએ: પરંપરા ગ્રહ શાંતિને પ્રાર્થનાપૂર્વક ગ્રહોને પ્રસન્ન કરવાની વિધિ માને છે, એટલે કે કુંડળી જે શક્તિઓનું વર્ણન કરે છે તેમની સામે નમ્રતાનું કાર્ય. તે કોઈ સોદો નથી કે જેનાથી પરિણામની ખાતરી મળે. સારા પુરોહિત પણ તમને આ જ કહેશે, અને ક્યારેક એમ પણ કહેશે કે શાંતિની જરૂર જ નથી. જે વ્યક્તિ દરેક કુંડળી જોઈને મોંઘી શાંતિ સૂચવે, તેનાથી સાવધ રહેજો.
નવ ગ્રહો અને તેમનાં અર્પણ
દરેક ગ્રહનો પોતાનો મંત્ર, ધાન્ય, રંગ અને દાન હોય છે. શાસ્ત્રીય સંબંધો ટૂંકમાં:
| ગ્રહ | ધાન્ય / અર્પણ | રંગ | સમિધ |
|---|---|---|---|
| સૂર્ય | ઘઉં | લાલ / તાંબા જેવો | અર્ક (આકડો) |
| ચંદ્ર | ચોખા | સફેદ | પલાશ (ખાખરો) |
| મંગળ | મસૂર (લાલ મસૂર); તમિલનાડુમાં તુવેર દાળ (તુવરઈ) | લાલ | ખદિર (ખેર) |
| બુધ | મગ | લીલો | અપામાર્ગ (અઘેડો) |
| ગુરુ | ચણાની દાળ | પીળો | અશ્વત્થ (પીપળો) |
| શુક્ર | સફેદ વાલ / સફેદ ચોખા | સફેદ | ઉદુંબર (ઉમરો) |
| શનિ | કાળા તલ | કાળો / ઘેરો વાદળી | શમી |
| રાહુ | અડદ | ધુમાડા જેવો ઘેરો | દૂર્વા (ધરો) |
| કેતુ | કળથી | રાખોડી / મિશ્ર | કુશ (દર્ભ) |
પ્રદેશ પ્રમાણે ધાન્યમાં થોડો ફરક હોય છે, તેથી તમારા પુરોહિતની યાદી પ્રમાણે ચાલવું; દુકાનોમાં નવ સમિધ "નવગ્રહ સમિધ સેટ" તરીકે મળે છે. પૂરી શાંતિમાં દરેક ગ્રહને તેનું ધાન્ય, હવનમાં તેનું સમિધ (નિયત લાકડું) અને તેના જપની સંખ્યા અર્પણ થાય છે; પછી ધાન્ય દાનમાં આપવામાં આવે છે. જ્યારે શાંતિ કોઈ એક ગ્રહ માટે હોય, જેમ કે શનિ શાંતિ, ત્યારે તે ગ્રહના જપ અને અર્પણ પૂરા પ્રમાણમાં થાય છે અને બાકીના આઠ ગ્રહોનું ટૂંકમાં પૂજન થાય છે.
વિધિમાં શું થાય છે
ઘરે થતી અલગ નવગ્રહ શાંતિ સામાન્ય રીતે બે થી ત્રણ કલાક ચાલે છે; લાંબા જપવાળી કોઈ એક ગ્રહની મોટી શાંતિ વધુ સમય લઈ શકે, અથવા અનેક બેઠકોમાં વહેંચાઈ શકે. ક્રમ આ પ્રમાણે છે:
- ગણેશ પૂજા અને સંકલ્પ - સંકલ્પમાં જેના માટે શાંતિ થઈ રહી છે તે વ્યક્તિનું નામ, તેનું નક્ષત્ર અને જે દોષ માટે વિધિ થાય છે તે બોલવામાં આવે છે. એટલે જ પુરોહિતને જન્મની વિગતો (તારીખ, સમય, સ્થળ) અગાઉથી જોઈએ.
- કળશ સ્થાપના અને નવગ્રહ સ્થાપના - નવ ગ્રહોની સ્થાપના થાય છે, પરંપરાગત રીતે તેમના ધાન્યની પથારી પર, દરેક પોતાની દિશાના ક્રમમાં.
- જપ - ગ્રહોના મંત્રોનો જાપ. કોઈ એક ગ્રહની શાંતિમાં પીડિત ગ્રહનો મંત્ર નિયત સંખ્યામાં બોલાય છે; મોટી સંખ્યાને કારણે શાંતિ અનેક બેઠકોમાં કે અનેક પુરોહિતો વચ્ચે વહેંચાય છે.
- હવન - દરેક ગ્રહનાં સમિધ અને ધાન્યથી અગ્નિમાં આહુતિ, જેમાં મુખ્ય ધ્યાન લક્ષ્ય ગ્રહ પર હોય છે; અંતે પૂર્ણાહુતિ.
- દાન અને દક્ષિણા - દરેક ગ્રહની દાન સામગ્રી (તેનું ધાન્ય, તેના રંગનું કપડું અને પરંપરાગત વસ્તુઓ) આપવામાં આવે છે, સામાન્ય રીતે પુરોહિત મારફતે યોગ્ય વ્યક્તિઓને. ગ્રહ શાંતિમાં દાનને વિધિનો અભિન્ન ભાગ માનવામાં આવે છે, વૈકલ્પિક વધારાની વસ્તુ નહીં.
- આરતી અને પ્રસાદ - આરતી અને પુરોહિતના આશીર્વાદ સાથે વિધિ પૂરી થાય છે.
જેના માટે શાંતિ થાય છે તે વ્યક્તિએ વિધિમાં બેસવું જોઈએ; ઘરના બીજા સભ્યો આરતીમાં જોડાય છે. જો એ વ્યક્તિ હાજર રહી શકે તેમ ન હોય, તો બુકિંગ વખતે જ પુરોહિતને જણાવો. ગેરહાજરીમાં સંકલ્પ જુદી રીતે થાય છે, અને દરેક પુરોહિત એ સ્વીકારતા નથી.
બુકિંગ અને ખર્ચ
બુકિંગ વખતે આ જણાવો: સંબંધિત વ્યક્તિની જન્મની વિગતો, કુંડળીના વાંચનમાં જણાવેલો દોષ (અથવા વાંચન પોતે; સંબંધિત પાનાનો ફોટો પૂરતો છે), કોઈ ખાસ ગ્રહ માટે શાંતિ છે કે નહીં, સ્થળ, અને સામગ્રી કોણ લાવશે. પુરોહિત યોગ્ય સ્વરૂપ અને પ્રમાણ નક્કી કરશે - સાદી નવગ્રહ પૂજા, હવન સાથેની પૂરી શાંતિ, કે લાંબા જપવાળી વિધિ - અને યોગ્ય દિવસ પસંદ કરશે. અમુક ગ્રહો માટે અમુક વાર પસંદ કરવામાં આવે છે, જેથી તારીખ નક્કી કરવામાં એક વ્યવસ્થા રહે છે, ઉતાવળની જરૂર નથી.
નવગ્રહ શાંતિનો કોઈ એક નક્કી ભાવ નથી, કારણ કે મહેનત જપની સંખ્યા અને દાન પર આધાર રાખે છે: પુરોહિતને દોષ અને પ્રમાણ ખબર પડે પછી દરેક પ્રસંગ માટે અલગ ભાવ આપવામાં આવે છે. અમારી પુરોહિતના ખર્ચની માર્ગદર્શિકા સમજાવે છે કે આવા ભાવ કેવી રીતે બને છે અને શું પાકું કરી લેવું - સામગ્રી, દાનની વસ્તુઓ, આવવા-જવાનો ખર્ચ, અને લાંબા જપ માટે કેટલા પુરોહિત. ઘરે થતી શાંતિની સામગ્રી જાતે ખરીદો તો સામાન્ય રીતે ₹500 થી ₹3,000 થાય છે; નવ ધાન્ય અને કપડાંના ટુકડા સસ્તા હોય છે અને કોઈ પણ પૂજાની દુકાને મળી રહે છે.
અમે કેવી રીતે ચકાસીએ છીએ: અમારી માર્ગદર્શિકાઓમાંની તારીખો અને મુહૂર્ત પ્રકાશિત કરતાં પહેલાં પંચાંગ સાથે મેળવવામાં આવે છે, અને વ્યવહારુ વિગતો - સામગ્રી, સમય, દક્ષિણા - Purohit.app પરના સાચા બુકિંગ પર આધારિત છે. પરંપરાઓ સમાજ પ્રમાણે જુદી હોય છે; તમારા પુરોહિતનું માર્ગદર્શન જ માન્ય. આ પાનું અમારી અંગ્રેજી માર્ગદર્શિકાનો અનુવાદ છે. કંઈ જુદું લાગે તો અંગ્રેજી પાનું જ પ્રમાણ માનો.