ମୁଣ୍ଡନ ସଂସ୍କାର: ଠିକ୍ ବୟସ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଓ ପୂରା ବିଧି
ମୁଣ୍ଡନ ସଂସ୍କାର, ଯାହାକୁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଚୂଡ଼ାକରଣ ବା ଚୌଳ କୁହାଯାଇଛି, ପିଲାର ପ୍ରଥମ ଥର ବାଳ କଟାଇବାର ହିନ୍ଦୁ ସଂସ୍କାର, ଯେଉଁଥିରେ ଜନ୍ମ ସମୟର ବାଳ ବିଧିପୂର୍ବକ ଖୁରେଇ ଦିଆଯାଏ। ଏହା ଷୋଡ଼ଶ ସଂସ୍କାର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଏବଂ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ପିଲାର ଜୀବନର 1ମ ବା 3ୟ ବର୍ଷରେ କରାଯାଏ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯାହା ପୁରୋହିତ ପିଲାର ଜନ୍ମ କୋଷ୍ଠୀ ଓ ପାଞ୍ଜି ଦେଖି ବାଛନ୍ତି। ଜନ୍ମ ବାଳରେ ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପ୍ରଭାବ ରହିଥାଏ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ଆଉ ତାହା କାଟିବା ଏକ ନୂଆ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଆରମ୍ଭ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା।
ବାପାମାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡନରେ ଭାବାବେଗ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସମାନ ସମାନ ଥାଏ: ପ୍ରଥମେ କାନ୍ଦି ପରେ ଖିଲିଖିଲି ହସୁଥିବା ଛୁଆ, ଆଖପାଖରେ ଘୂରି ବୁଲୁଥିବା ଜେଜେମା, ହାଲୁକା ହାତର ଭଣ୍ଡାରୀ, ଏବଂ ସଂସ୍କାରର ପବିତ୍ର ସୂତ୍ରକୁ ଅତୁଟ ରଖୁଥିବା ପୁରୋହିତ। ଏହି ଗାଇଡରେ ବୁଝାଯାଇଛି ଏହି ସଂସ୍କାର କାହିଁକି କରାଯାଏ, ମୁହୂର୍ତ୍ତ କେବେ ଓ କିପରି ସ୍ଥିର ହୁଏ, କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପୂରା ବିଧି, ତିରୁପତି ଭଳି ସ୍ଥାନରେ ତୀର୍ଥ ମୁଣ୍ଡନର ପରମ୍ପରା, ଏବଂ ପରେ ମୁଣ୍ଡର ଠିକ୍ ଯତ୍ନ।
ମୁଣ୍ଡନ ବା ଚୂଡ଼ାକରଣ କ'ଣ, ଏବଂ ଏହା କାହିଁକି କରାଯାଏ?
ଚୂଡ଼ାକରଣର ଶାବ୍ଦିକ ଅର୍ଥ "ଚୂଡ଼ା ତିଆରି କରିବା", ଅର୍ଥାତ୍ ବାଳର ସେହି ଛୋଟ ଗୁଚ୍ଛ ବା ଚୁଟି (ଯାହାକୁ ଶିଖା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ), ଯାହା ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ବାକି ମୁଣ୍ଡ ଖୁରେଇଲା ବେଳେ ମୁଣ୍ଡର ଉପର ଭାଗରେ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ। ଷୋଡ଼ଶ ସଂସ୍କାରର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ତାଲିକାରେ ଚୂଡ଼ାକରଣକୁ ସାଧାରଣତଃ ଅଷ୍ଟମ ସଂସ୍କାର ଭାବେ ଗଣାଯାଏ, ଯାହା ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ, ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରଥମ ଥର ଅନ୍ନ ଖୁଆଇବା ପରେ ଆସେ। ଘରେ ଏହାର ଅନେକ ନାମ: ମରାଠୀ ପରିବାରରେ ଜାୱଳ, ଗୁଜରାଟୀ ପରିବାରରେ ବାବରୀ, ତାମିଲନାଡୁରେ ମୋଟ୍ଟାଇ ଏବଂ ତେଲୁଗୁ ଘରେ ପୁଟ୍ଟୁ ଭେଣ୍ଟ୍ରୁକଲୁ ("ଜନ୍ମ ବାଳ")।
ପରମ୍ପରା ଏହି ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ଅନେକ କାରଣ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି ଶୁଣିବା ଭଲ:
- ଜନ୍ମ ବାଳ ତ୍ୟାଗ: ଛୁଆ ଜନ୍ମ ବେଳେ ଯେଉଁ ବାଳ ନେଇ ଆସେ, ତାହା ଗର୍ଭରେ ଉଠିଥାଏ। ପରମ୍ପରା ମାନେ ଯେ ସେଥିରେ ସେହି ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାର ଅଂଶ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ତାହା ଖୁରେଇବା ପିଲାଦିନର ଏକ ସଫା, ପବିତ୍ର ଆରମ୍ଭର ସଙ୍କେତ।
- ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ବିଶ୍ୱାସ: ଲୋକପରମ୍ପରାରେ ଜନ୍ମ ବାଳକୁ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମର ଅଂଶ (ସାଙ୍ଗରେ ଚାଲି ଆସିଥିବା ଋଣ ବା ବନ୍ଧନ) ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ଏବଂ ତାହା କାଟିବା ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ମୁକ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପିଲା ଏହି ଜୀବନ କୌଣସି ବୋଝ ବିନା ଆରମ୍ଭ କରିପାରେ। ଏହା କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସୂତ୍ର ନୁହେଁ, ବରଂ ପରିବାରରେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଚାଲି ଆସିଥିବା ଭକ୍ତିଭାବ, ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମାଜ ଏହାକୁ ନିଜ ନିଜ ଢଙ୍ଗରେ କହନ୍ତି।
- ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ: ଆମ ପରମ୍ପରାରେ ମୁଣ୍ଡର ଉପର ଭାଗକୁ ବହୁତ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ। ଏହି ସଂସ୍କାରରେ ପିଲାର ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ; ମୁଣ୍ଡ ଖୁରେଇଲା ବେଳେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ ହୁଏ ଏବଂ ପରେ ତା' ଉପରେ ଲେପ ଲଗାଯାଏ।
- ଏକ ବ୍ୟାବହାରିକ ଦିଗ: ବଡ଼ମାନେ ବହୁ ଦିନରୁ କହି ଆସୁଛନ୍ତି ଯେ ମୁଣ୍ଡନ ପରେ ବାଳ ଘଞ୍ଚ ଓ ସୁସ୍ଥ ଉଠେ ଏବଂ ଭାରତର ଖରାଦିନେ ମୁଣ୍ଡ ସଫା ରହେ। ଏହାକୁ ଡାକ୍ତରୀ ତଥ୍ୟ ନୁହେଁ, ସ୍ନେହଭରା ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଭାବେ ନିଅନ୍ତୁ; ଏହି ସଂସ୍କାରର ପ୍ରକୃତ ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ।
ମୁଣ୍ଡନ କେବେ କରାଯାଏ?
ମନୁସ୍ମୃତି ଚୂଡ଼ାକରଣ ପ୍ରଥମ ବା ତୃତୀୟ ବର୍ଷରେ କରିବାକୁ କହେ, ଏବଂ ଆଜି ବି ଏହା ହିଁ ସବୁଠୁ ସାଧାରଣ ଚଳଣି। ଏହା ଚାରିପାଖରେ ଆଉ କେତେକ ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଆଜି ବି ଜୀବନ୍ତ:
| ପରମ୍ପରା | ବିବରଣୀ |
|---|---|
| 1ମ ବର୍ଷ (ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମଦିନ ପୂର୍ବରୁ) | ଅନେକ ସମାଜରେ ସାଧାରଣ, ପ୍ରାୟତଃ ମନ୍ଦିର ଦର୍ଶନ ସହିତ |
| 3ୟ ବର୍ଷ | ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିକଳ୍ପ; ଅନେକ ପରିବାର ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି ଯେପରି ପିଲା ଟିକିଏ ଶକ୍ତ ହୋଇଯାଏ |
| ସାଧାରଣତଃ ଅଯୁଗ୍ମ ବର୍ଷ | 1ମ, 3ୟ, 5ମ ବା 7ମ ବର୍ଷରେ ମୁଣ୍ଡନ କରିବାର ଏକ ବ୍ୟାପକ ପରମ୍ପରା, ଯୁଗ୍ମ ବର୍ଷରେ କେବେ ନୁହେଁ |
| ଝିଅମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡନ | ଅନେକ ପରିବାରରେ କରାଯାଏ ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକରେ କରାଯାଏ ନାହିଁ; ଦୁଇଟି ଯାକ ପରମ୍ପରା, ତେଣୁ ନିଜ ପରିବାରର ରୀତି ମାନନ୍ତୁ |
| କୁଳଦେବତାଙ୍କ ମାନସିକ | କିଛି ପରିବାର ମୁଣ୍ଡନ କେବଳ ନିଜ କୁଳଦେବତାଙ୍କ ପୀଠରେ କରନ୍ତି, ମାନସିକରେ ଯେଉଁ ବୟସ କୁହାଯାଇଥାଏ ସେହି ବୟସରେ |
ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ପରିବାରରେ କୌଣସି ସ୍ଥିର ରୀତି ଅଛି, ତେବେ ସେହି ରୀତି ହିଁ ଆପଣଙ୍କ ଉତ୍ତର। ଯଦି ନାହିଁ, ତେବେ ଭଲ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ 1ମ ବା 3ୟ ବର୍ଷ ହିଁ ସବୁଠୁ ପ୍ରଚଳିତ ବିକଳ୍ପ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ପୁରୋହିତ ପିଲାର କୋଷ୍ଠୀ ଦେଖି ପରାମର୍ଶ ଦେଇପାରିବେ।
ମୁଣ୍ଡନ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିପରି ବଛାଯାଏ
ମୁଣ୍ଡନ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଅଧିକାଂଶ ସଂସ୍କାରଠାରୁ ବେଶି ଯତ୍ନରେ ସ୍ଥିର କରାଯାଏ, କାରଣ ପରମ୍ପରାରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାସ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତିଥିକୁ ଖୁର ଲଗାଇବା ପାଇଁ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି। ପୁରୋହିତ ସାଧାରଣତଃ ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକ ବିଚାର କରନ୍ତି:
- ହିନ୍ଦୁ ମାସ: ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ କିଛି ଚାନ୍ଦ୍ର ମାସ ମୁଣ୍ଡନ ପାଇଁ ଶୁଭ ବୋଲି ଧରାଯାଏ ଓ କିଛି ମାସକୁ ଏଡ଼ାଯାଏ; ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପାଞ୍ଜି ପରମ୍ପରା ଓ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ନିୟମ ଅଲଗା, ଆଉ ଠିକ୍ ସେଥିପାଇଁ ଏହା କୌଣସି ସାଧାରଣ ତାଲିକାରୁ ନୁହେଁ, ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର କରାଯାଏ।
- ପିଲାର ଜନ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ରାଶି: ବଛା ଦିନର ନକ୍ଷତ୍ର ପିଲାର ନିଜ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ମେଳ ଖାଉଥିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଜନ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ବିରୋଧ ଥିବା ଦିନଗୁଡ଼ିକୁ ବାଦ ଦିଆଯାଏ।
- ତିଥି ଓ ବାର: ଶୁଭ ତିଥି ଓ ବାରକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ସେହି ଦିନ ରାହୁକାଳ ଭଳି ସମୟକୁ ଏଡ଼ାଯାଏ।
- ଋତୁ ଓ ସ୍ଥାନ: ଛୋଟ ଲଣ୍ଡା ମୁଣ୍ଡ ପାଇଁ ଅନେକ ପରିବାର ଥଣ୍ଡା ମାସକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମନ୍ଦିରରେ ହେଉଥିବା ମୁଣ୍ଡନ ସେହି ପୀଠର କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର ଅନୁସାରେ ରଖାଯାଏ।
ଏସବୁ ନିୟମରେ ନିଜେ ଛନ୍ଦି ହେବା ବଦଳରେ ଆପଣଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପିଲାର ଜନ୍ମ ତାରିଖ, ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜଣାନ୍ତୁ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ତାରିଖ ପ୍ରସ୍ତାବ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯେକୌଣସି ଦିନର ତିଥି ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଆପଣ ଆମର ଦୈନିକ ପାଞ୍ଜିରେ ଦେଖିପାରିବେ, ଏବଂ ପିଲାର ଜନ୍ମ କୋଷ୍ଠୀ ଆମର କୁଣ୍ଡଳୀ ଟୁଲରେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ପୁରୋହିତଙ୍କ ବିଚାରର ସାଥୀ ଭାବେ ନିଅନ୍ତୁ, ତାହାର ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ନୁହେଁ।
ମୁଣ୍ଡନ ସଂସ୍କାର: କ୍ରମ ଅନୁସାରେ
ଘରେ ହେଉ, ହଲରେ ହେଉ ବା ମନ୍ଦିରରେ, ବିଧି ପ୍ରାୟ ଏକା କ୍ରମରେ ଚାଲେ:
- ପ୍ରସ୍ତୁତି: ସ୍ଥାନଟି ସଫା କରାଯାଏ ଓ ପୂଜା ସ୍ଥାନ ସଜାଯାଏ। ପିଲାକୁ ଗାଧୋଇ ନୂଆ ଲୁଗା ପିନ୍ଧାଯାଏ, ଏବଂ ଭଣ୍ଡାରୀଙ୍କ ସାଧନ, ବା ପରିବାର ଆଣିଥିବା ଜୀବାଣୁମୁକ୍ତ ନୂଆ ଖୁର, ଉଷୁମ ପାଣି ସହିତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖାଯାଏ।
- ଗଣପତି ପୂଜା ଓ ସଂକଳ୍ପ: ପୁରୋହିତ ଭଗବାନ ଗଣେଶଙ୍କୁ ଆବାହନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବାପାମା ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ନିଜ ପିଲାର ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ମେଧା ପାଇଁ ତା'ର ଚୂଡ଼ାକରଣ କରୁଛନ୍ତି।
- ହୋମ: ବୈଦିକ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ହୋମ କରାଯାଏ। ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧିରେ ଅଗ୍ନି ଏହି ସଂସ୍କାରର ସାକ୍ଷୀ, ଏବଂ ପିଲାର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଘିଅର ଆହୁତି ଦିଆଯାଏ।
- ପ୍ରଥମ କଟା: ମନ୍ତ୍ରପାଠ ଭିତରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରଥମ ବାଳଗୁଚ୍ଛ କଟାଯାଏ। ଅନେକ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରଥମ କଟା ବାପା କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟ କେତେକରେ, ବିଶେଷକରି ଉତ୍ତର ଭାରତର ଅନେକ ସମାଜରେ, ଏହି ସମ୍ମାନ ମାମୁଁଙ୍କୁ ମିଳେ। ପୁରୋହିତ ବାଳକୁ ଓଦା କରନ୍ତି, ଏବଂ କେବେ କେବେ ପ୍ରଥମ କଟା ତିନି ବା ଚାରି ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଥରରେ କରାଯାଏ, ପ୍ରତି ଥର ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ।
- ଭଣ୍ଡାରୀ ମୁଣ୍ଡନ ଶେଷ କରନ୍ତି: ତା'ପରେ ଭଣ୍ଡାରୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ପୂରା ମୁଣ୍ଡ ଖୁରେଇ ଦିଅନ୍ତି। ଅନେକ ପରିବାରରେ ଚୂଡ଼ାକରଣର ଅର୍ଥ ଅନୁସାରେ ମୁଣ୍ଡର ଉପର ଭାଗରେ ଏକ ଛୋଟ ଶିଖା (ଚୁଟି) ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଏ; ଅନ୍ୟ ପରିବାର ପୂରା ମୁଣ୍ଡ ସଫା କରାନ୍ତି। ଦୁଇଟି ଯାକ ପ୍ରଚଳିତ ପରମ୍ପରା।
- ବାଳ ସାଉଁଟିବା: କଟା ବାଳ କେବେ ବି ଏମିତି ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ତାହାକୁ ଗହମ ଅଟାର ଗୋଲାରେ, ଗୋବରରେ ବା କପଡ଼ାରେ ସାଉଁଟି ରଖାଯାଏ, ଏବଂ ପରେ କୌଣସି ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ଭସାଇ ଦିଆଯାଏ, ସଫା ମାଟିରେ ପୋତି ଦିଆଯାଏ, ବା ସେହି ମନ୍ଦିରରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ ଯେଉଁଠି ମୁଣ୍ଡନ ହୋଇଥିଲା।
- ମୁଣ୍ଡରେ ଲେପ: ସଦ୍ୟ ଖୁରେଇଥିବା ମୁଣ୍ଡକୁ ଧୋଇ ସେଥିରେ ଶୀତଳ ଲେପ ଲଗାଯାଏ, ସାଧାରଣତଃ ହଳଦୀ ଓ ଚନ୍ଦନର, ଯାହା ଜୀବାଣୁନାଶକ ମଧ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ମଧ୍ୟ। କିଛି ପରିବାର କୁଙ୍କୁମ ବା ଚନ୍ଦନରେ ସ୍ୱସ୍ତିକ ଆଙ୍କନ୍ତି।
- ଆଶୀର୍ବାଦ: ଆରତି ହୁଏ, ବଡ଼ମାନେ ପିଲାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅନ୍ତି, ଏବଂ ପରିବାର ଏକାଠି ବସି ଉତ୍ସବର ଭୋଜି ଖାଆନ୍ତି। ଅନେକ ବାପାମା ବାକି ବାଳ ଅର୍ପଣ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଥମ ବାଳର ଏକ ଗୁଚ୍ଛ ସ୍ମୃତି ଭାବେ ରଖିଦିଅନ୍ତି; ଏ ନେଇ ପରିବାର ପରିବାରରେ ଭିନ୍ନ ଚଳଣି, ତେଣୁ ନିଜ ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ପଚାରି ନିଅନ୍ତୁ।
ବିଧି ଅଂଶ ପାଇଁ ଏକରୁ ଦୁଇ ଘଣ୍ଟା ଧରି ଯୋଜନା କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଣ୍ଡ ଖୁରେଇବା ମାତ୍ର କିଛି ମିନିଟର କାମ। ଯଦି ଆପଣ ଚାହାଁନ୍ତି ଯେ ଜଣେ ଅଭିଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ସଂସ୍କାରଟି କରାନ୍ତୁ ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ ଛୁଆକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ନେହରେ ସମ୍ଭାଳି ବିଧି ଆଗେଇ ନିଅନ୍ତୁ, ତେବେ ଆପଣ Purohit.app ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣେ ଯାଞ୍ଚ ହୋଇଥିବା ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିପାରିବେ; ଆମେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ, ହାଇଦ୍ରାବାଦ, ଚେନ୍ନାଇ, ପୁଣେ, ମୁମ୍ବାଇ ଓ ଦିଲ୍ଲୀରେ ମୁଣ୍ଡନ ସଂସ୍କାରର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁ। ପୁରୋହିତ ଏଭଳି ସଂସ୍କାର ପାଇଁ କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୁଅନ୍ତି, ତାହା ଆମର ପୁରୋହିତ କ'ଣ କରନ୍ତି ଲେଖାରେ ବୁଝାଯାଇଛି।
ତୀର୍ଥ ମୁଣ୍ଡନ: ତିରୁପତି, ଋଷିକେଶ ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ
ଅନେକ ପରିବାର ମୁଣ୍ଡନ କୌଣସି ତୀର୍ଥରେ କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କାରଟି ଏକ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ହୋଇଯାଏ:
- ତିରୁପତି: ସବୁଠୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତିରୁମଳାରେ କଲ୍ୟାଣକଟ୍ଟା ମୁଣ୍ଡନ ଶାଳାରେ ପିଲାର ବାଳ ଭଗବାନ ଭେଙ୍କଟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ସମର୍ପଣ ଓ କୃତଜ୍ଞତାର ଭାବ ନେଇ, ପ୍ରାୟତଃ ବାପାମାଙ୍କ କରିଥିବା ମାନସିକ ପୂରଣ କରିବାକୁ। ପ୍ରତିବର୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପରିବାର ଏହା କରନ୍ତି।
- ଋଷିକେଶ ଓ ହରିଦ୍ୱାର: ଗଙ୍ଗା କୂଳରେ ମୁଣ୍ଡନ କରି ବାଳକୁ ନଦୀରେ ଭସାଇବା ଉତ୍ତର ଭାରତର ଏକ ପ୍ରିୟ ପରମ୍ପରା, ଏବଂ ସେଠାରେ ଘାଟର ପୁରୋହିତମାନେ ସଂସ୍କାରଟି କରାନ୍ତି।
- ବାରାଣସୀ, ପ୍ରୟାଗରାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ: ଦେଶର ଅନେକ ପବିତ୍ର ଘାଟରେ ଓ କୁଳଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଏହିପରି ନଦୀକୂଳର ମୁଣ୍ଡନ ହୁଏ, ପଳନିଠାରୁ ବୈଷ୍ଣୋ ଦେବୀଙ୍କ ବାଣଗଙ୍ଗା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
ତୀର୍ଥ ମୁଣ୍ଡନ ଓ ଘର ମୁଣ୍ଡନ ସମାନ ଭାବେ ମାନ୍ୟ। ତୀର୍ଥ ମୁଣ୍ଡନରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପୁଣ୍ୟ ଯୋଗ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ପରିବାରର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାନସିକ ପୂରଣ ହୁଏ; ଘରର ସଂସ୍କାରରେ ଆରାମ, ପରିଷ୍କାରତା ଉପରେ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ବଡ଼ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆସିବାର ସୁବିଧା ମିଳେ। କିଛି ପରିବାର ଦୁଇଟି ଯାକ କରନ୍ତି: ଘରେ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରଥମ କଟା, ଏବଂ ପରେ ତୀର୍ଥରେ ପୂରା ଅର୍ପଣ। ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ପରିବାରରେ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କ ପାଖରେ ମାନସିକ ଅଛି, ତେବେ ବଡ଼ମାନେ ଯେମିତି କହନ୍ତି ସେମିତି ତାହା ପାଳନ କରନ୍ତୁ। ଅନେକ ତାମିଲ ପରିବାରରେ କାନ ଫୋଡ଼ା (କର୍ଣ୍ଣବେଧ, କାଦୁ କୁତ୍ତୁ) ସେହି ଦିନ, ମୋଟ୍ଟାଇ ପରେ ପରେ, କୁଳଦେଇବମ୍ ମନ୍ଦିରରେ କରାଯାଏ; ଦୁଇଟି ଯାକ କରିବାକୁ ଯୋଜନା ଥିଲେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହି ରଖନ୍ତୁ।
ଖୁରେଇଥିବା ମୁଣ୍ଡର ଯତ୍ନ
- ଧୀରେ ଧୁଅନ୍ତୁ: ସଂସ୍କାର ପରେ ଉଷୁମ ପାଣିରେ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ଲାଗି ରହିଥିବା ବାଳ ସଫା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ନରମ ଗାମୁଛାରେ ହାଲୁକା ଭାବେ ପୋଛନ୍ତୁ।
- ଚର୍ମକୁ ଆରାମ ଦିଅନ୍ତୁ: ହଳଦୀ-ଚନ୍ଦନ ଲେପର ପତଳା ସ୍ତର, ସାଧା ନଡ଼ିଆ ତେଲ ବା ଶିଶୁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ କହିଥିବା ମଏଶ୍ଚରାଇଜର ମୁଣ୍ଡର ଚର୍ମକୁ ଶାନ୍ତ କରେ। କୌଣସି ଛୋଟ କଟା ଦାଗ ଅଛି କି ଦେଖନ୍ତୁ ଓ ତାକୁ ସଫା ରଖନ୍ତୁ।
- ଖରାରୁ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ: ନୂଆ ଲଣ୍ଡା ମୁଣ୍ଡ ସହଜରେ ଖରାରେ ପୋଡ଼ିଯାଏ। କିଛି ଦିନ ପିଲାକୁ ଛାଇରେ ରଖନ୍ତୁ ଏବଂ ବାହାରେ ନରମ ସୂତା ଟୋପି ପିନ୍ଧାନ୍ତୁ।
- ସ୍ଥାନରେ ପରିଷ୍କାରତା ଉପରେ ଜୋର ଦିଅନ୍ତୁ: ନୂଆ ବା ଠିକ୍ ଭାବେ ଜୀବାଣୁମୁକ୍ତ ବ୍ଲେଡ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ, ଘରେ ହେଉ କି ଭିଡ଼ ମନ୍ଦିରର ମୁଣ୍ଡନ ଶାଳାରେ। ନିଜର ନୂଆ ଖୁର ନେଇଯିବା ସାଧାରଣ କଥା ଏବଂ ପୂରା ଗ୍ରହଣୀୟ।
- ବାଳ ଅସମାନ ଭାବେ ଉଠିବ ବୋଲି ଜାଣି ରଖନ୍ତୁ: ପରବର୍ତ୍ତୀ କିଛି ସପ୍ତାହରେ ବାଳ ପୁଣି ଉଠେ ଏବଂ ତାହାର ଗଢ଼ଣ ଅଲଗା ଦେଖାଯାଇପାରେ; ଦୁଇଟି ଯାକ ସ୍ୱାଭାବିକ, ଚିନ୍ତାର କାରଣ ନୁହେଁ।
ଅଧିକାଂଶ ପରିବାର ପାଇଁ ମୁଣ୍ଡନ ପିଲାଦିନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ତିନି ସଂସ୍କାରକୁ ପୂରା କରେ। ଯଦି ଆପଣ ଏବେ ବି ପୂର୍ବର ସଂସ୍କାରଗୁଡ଼ିକର ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଆମର ନାମକରଣ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ନପ୍ରାଶନ (ପ୍ରଥମ ଅନ୍ନ ଖୁଆଇବା) ସଂସ୍କାର ଗାଇଡ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେହିପରି ବ୍ୟାବହାରିକ ବିସ୍ତାରରେ ବୁଝାଏ।
ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ
ମୁଣ୍ଡନ ସଂସ୍କାର କ'ଣ?
ମୁଣ୍ଡନ, ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଯାହାକୁ ଚୂଡ଼ାକରଣ ବା ଚୌଳ କୁହାଯାଏ, ପିଲାର ପ୍ରଥମ ଥର ବାଳ କଟାଇବାର ହିନ୍ଦୁ ସଂସ୍କାର, ଯେଉଁଥିରେ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହୋମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପିଲାର ଜନ୍ମ ବାଳ ବିଧିପୂର୍ବକ ଖୁରେଇ ଦିଆଯାଏ। ଜନ୍ମ ବାଳରେ ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ପ୍ରଭାବ ରହିଥାଏ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ଏବଂ ତାହା କାଟିବା ଏକ ନୂଆ, ମଙ୍ଗଳମୟ ପିଲାଦିନ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା।
ମୁଣ୍ଡନ କେଉଁ ବୟସରେ କରାଯାଏ?
ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ପିଲାର 1ମ ବା 3ୟ ବର୍ଷରେ, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ପସନ୍ଦ କରାଯାଇଥିବା ଦୁଇଟି ବୟସ। ଏକ ବ୍ୟାପକ ପରମ୍ପରା ସାଧାରଣତଃ ଅଯୁଗ୍ମ ବର୍ଷ (1ମ, 3ୟ, 5ମ ବା 7ମ) ପସନ୍ଦ କରେ ଓ ଯୁଗ୍ମ ବର୍ଷକୁ ଏଡ଼ାଏ, ଯଦିଓ ପରିବାର ଓ ସମାଜର ରୀତି ଅଲଗା ଅଲଗା, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ରୀତି ଅଛି ସେଠି ତାହା ହିଁ ମାନିବା ଉଚିତ।
ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ମୁଣ୍ଡନ କରାଯାଏ କି?
ଅନେକ ପରିବାରରେ ହଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ପରିବାରରେ ଏହି ସଂସ୍କାର କେବଳ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହୁଏ ବା ଝିଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛାଧୀନ। ଦୁଇଟି ଯାକ ଆଧୁନିକ ଉଦ୍ଭାବନ ନୁହେଁ, ବହୁ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରା, ତେଣୁ ସମ୍ମାନଜନକ ଉତ୍ତର ହେଲା ନିଜ ପରିବାରର ରୀତି ମାନିବା, ଏବଂ ବଡ଼ମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ନ ଥିଲେ ଆପଣଙ୍କ ପୁରୋହିତ ପରାମର୍ଶ ଦେଇପାରିବେ।
ମୁଣ୍ଡନ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିପରି ସ୍ଥିର ହୁଏ?
ପୁରୋହିତ ପ୍ରଥମେ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ହିନ୍ଦୁ ମାସ ବାଛନ୍ତି, ତା'ପରେ ଏପରି ଦିନ ଯାହାର ତିଥି, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ବାର ପିଲାର ଜନ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ରାଶି ସହ ମେଳ ଖାଏ, ଏବଂ ରାହୁକାଳ ଭଳି ସମୟକୁ ଏଡ଼ାନ୍ତି। କେଉଁ ମାସ ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଏଡ଼ାଯିବ, ସେ ନେଇ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ନିୟମ ଅଲଗା, ତେଣୁ ପିଲାର ଜନ୍ମ ବିବରଣୀ ନେଇ ଆପଣଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସ୍ଥିର କରାଇବା ସବୁଠୁ ଭଲ।
ପ୍ରଥମ ବାଳଗୁଚ୍ଛ କିଏ କାଟନ୍ତି?
ପରମ୍ପରା ଅଲଗା ଅଲଗା: ଅନେକ ସମାଜରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରଥମ କଟା ବାପା କରନ୍ତି, ଅଥଚ ଉତ୍ତର ଭାରତର ଅନେକ ପରିବାରରେ ଏହି ସମ୍ମାନ ମାମୁଁଙ୍କର। ପୁରୋହିତ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଆଗେଇ ନିଅନ୍ତି, ଏବଂ ତା'ପରେ ଭଣ୍ଡାରୀ ଧୀରେ ମୁଣ୍ଡନ ଶେଷ କରନ୍ତି।
ଖୁରେଇଥିବା ବାଳକୁ କ'ଣ କରାଯାଏ?
ବାଳକୁ ଯତ୍ନରେ ସାଉଁଟାଯାଏ, ପ୍ରାୟତଃ ଅଟା ଗୋଲାରେ ବା କପଡ଼ାରେ, ଏବଂ ତା'ପରେ କୌଣସି ପବିତ୍ର ନଦୀରେ ଭସାଇ ଦିଆଯାଏ, ସଫା ମାଟିରେ ପୋତି ଦିଆଯାଏ, ବା ଯେଉଁ ମନ୍ଦିରରେ ମୁଣ୍ଡନ ହୋଇଥିଲା ସେଠାରେ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ତିରୁପତିରେ ମୁଣ୍ଡନ ଶାଳାରେ ବାଳ ସିଧା ଭଗବାନ ଭେଙ୍କଟେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ତାହା କେବେ ବି ଏମିତି ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ।
ମୁଣ୍ଡନ ଘରେ କରିବା ଭଲ ନା ତିରୁପତି ଭଳି ମନ୍ଦିରରେ?
ଦୁଇଟି ଯାକ ପୂରା ମାନ୍ୟ। ତିରୁପତି ବା ଋଷିକେଶ ଭଳି ସ୍ଥାନରେ ତୀର୍ଥ ମୁଣ୍ଡନରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପୁଣ୍ୟ ଯୋଗ ହୁଏ ଏବଂ ପ୍ରାୟତଃ ପରିବାରର ମାନସିକ ପୂରଣ ହୁଏ, ଆଉ ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ଘରର ସଂସ୍କାରରେ ଆରାମ ଓ ପରିଷ୍କାରତା ଉପରେ ସହଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ମିଳେ। କିଛି ପରିବାର ଘରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରଥମ କଟା କରି ପରେ ତୀର୍ଥରେ ଅର୍ପଣ ପୂରା କରନ୍ତି।
କିଛି ପରିବାରରେ ମୁଣ୍ଡରେ ବାଳର ଶିଖା (ଚୁଟି) କାହିଁକି ଛଡ଼ାଯାଏ?
ଚୂଡ଼ାକରଣର ଶାବ୍ଦିକ ଅର୍ଥ ଚୂଡ଼ା ତିଆରି କରିବା, ଅର୍ଥାତ୍ ମୁଣ୍ଡର ଉପରେ ଥିବା ଚୁଟି, ତେଣୁ ଶିଖା ଛାଡ଼ିବା ଏହି ସଂସ୍କାରର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ରୂପର ଅଂଶ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡର ଉପର ଭାଗକୁ ଶରୀରର ଏକ ପବିତ୍ର ବିନ୍ଦୁ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଆଜି ଅନେକ ପରିବାର ତା' ବଦଳରେ ପୂରା ମୁଣ୍ଡ ସଫା କରନ୍ତି; ଦୁଇଟି ଯାକ ପ୍ରଚଳିତ, ତେଣୁ ନିଜ ପରମ୍ପରା ମାନନ୍ତୁ।
ମୁଣ୍ଡନ ପରେ ଛୁଆର ମୁଣ୍ଡର ଯତ୍ନ କିପରି ନେବା?
ଉଷୁମ ପାଣିରେ ମୁଣ୍ଡ ଧୁଅନ୍ତୁ, ହଳଦୀ-ଚନ୍ଦନ ଲେପ ବା ନଡ଼ିଆ ତେଲର ଶୀତଳ ସ୍ତର ଲଗାନ୍ତୁ, ଏବଂ କିଛି ଦିନ ବାହାରେ ମୁଣ୍ଡକୁ ଛାଇରେ ବା ଟୋପିରେ ରଖନ୍ତୁ। ମୁଣ୍ଡନ ପାଇଁ ନୂଆ ବା ଜୀବାଣୁମୁକ୍ତ ବ୍ଲେଡ ବ୍ୟବହାର ହେଉଛି କି ନିଶ୍ଚିତ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଆରମ୍ଭରେ ବାଳ ଅସମାନ ଭାବେ ଉଠିବ ବୋଲି ଜାଣି ରଖନ୍ତୁ, ଯାହା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ଆମେ କିପରି ଯାଞ୍ଚ କରୁ: ଆମ ଗାଇଡରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ତିଥି ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସମୟ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ପଞ୍ଜିକା ସହ ମିଳାଇ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ବ୍ୟାବହାରିକ କଥା - ସାମଗ୍ରୀ, କେତେ ସମୟ ଲାଗେ, ଦକ୍ଷିଣା - Purohit.app ରେ ହୋଇଥିବା ପ୍ରକୃତ ବୁକିଂ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ପରମ୍ପରା ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ହୁଏ; ଆପଣଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ହିଁ ମାନ୍ୟ। ଏହି ପୃଷ୍ଠାଟି ଆମର ଇଂରାଜୀ ଗାଇଡର ଅନୁବାଦ। ଏଠାରେ କିଛି ଭିନ୍ନ ଲାଗିଲେ, ଇଂରାଜୀ ପୃଷ୍ଠାକୁ ହିଁ ଠିକ ବୋଲି ଧରନ୍ତୁ।