ਮੁੰਡਨ ਸੰਸਕਾਰ: ਸਹੀ ਉਮਰ, ਮਹੂਰਤ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ

ਮੁੰਡਨ ਸੰਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੂੜਾਕਰਨ ਜਾਂ ਚੌਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਬੱਚੇ ਦੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਲ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਦੇ ਵਾਲ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਉਤਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੋਲਾਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 1ਲੇ ਜਾਂ 3ਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਹੂਰਤ 'ਤੇ ਜੋ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਨਮ ਕੁੰਡਲੀ ਅਤੇ ਪੰਚਾਂਗ ਵੇਖ ਕੇ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਜਨਮ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨਾ ਇੱਕ ਨਵੀਂ, ਸ਼ੁਭ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ।

ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਮੁੰਡਨ ਵਿੱਚ ਜਜ਼ਬਾਤ ਅਤੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਂਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਖਿੜਖਿੜਾ ਕੇ ਹੱਸਦਾ ਬੱਚਾ, ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਫਿਰਦੀ ਦਾਦੀ-ਨਾਨੀ, ਹੌਲੇ ਹੱਥ ਵਾਲਾ ਨਾਈ, ਅਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਡੋਰ ਸੰਭਾਲੀ ਬੈਠੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ। ਇਸ ਗਾਈਡ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹੂਰਤ ਕਦੋਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ, ਤਿਰੂਪਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤੀਰਥ ਮੁੰਡਨ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਹੈ।

ਮੁੰਡਨ ਜਾਂ ਚੂੜਾਕਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਚੂੜਾਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ "ਚੂੜਾ ਬਣਾਉਣਾ", ਯਾਨੀ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਉਹ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਬੋਦੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਾ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਜੋ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਕੀ ਸਿਰ ਮੁੰਨਣ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੋਲਾਂ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੂੜਾਕਰਨ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅੱਠਵਾਂ ਸੰਸਕਾਰ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨ, ਯਾਨੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਨ ਖੁਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਨਾਂ ਹਨ: ਮਰਾਠੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਵਲ, ਗੁਜਰਾਤੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰੀ, ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਮੋੱਟਈ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਟੂ ਵੈਂਟ੍ਰੁਕਲੁ ("ਜਨਮ ਦੇ ਵਾਲ")।

ਪਰੰਪਰਾ ਇਸ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਸਮਝਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ:

• ਜਨਮ ਦੇ ਵਾਲ ਉਤਾਰਨਾ: ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਦੇ ਵਾਲ ਮਾਂ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਉੱਗੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨਾ ਬਚਪਨ ਦੀ ਇੱਕ ਸਾਫ਼, ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।
• ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਮਾਨਤਾ: ਲੋਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ (ਨਾਲ ਆਏ ਰਿਣ ਜਾਂ ਬੰਧਨ) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕ ਰੂਪ ਮੁਕਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚਾ ਇਹ ਜੀਵਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਬੋਝ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕੇ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੂਤਰ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਚੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
• ਸਿਰ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ: ਸਾਡੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਿਰ ਮੁੰਨਦੇ ਸਮੇਂ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲੇਪ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਪੱਖ: ਵੱਡੇ-ਬਜ਼ੁਰਗ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਆਏ ਹਨ ਕਿ ਮੁੰਡਨ ਨਾਲ ਵਾਲ ਸੰਘਣੇ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਸਾਫ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਤੱਥ ਨਹੀਂ, ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਲੋਕ-ਸਿਆਣਪ ਸਮਝੋ; ਇਸ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਅਸਲ ਮਹੱਤਵ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਹੈ।

ਮੁੰਡਨ ਕਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਮਨੁਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਚੂੜਾਕਰਨ ਪਹਿਲੇ ਜਾਂ ਤੀਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਰਿਵਾਜ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਚੱਲਦੇ ਹਨ:

ਰਿਵਾਜ	ਵੇਰਵਾ
1ਲਾ ਸਾਲ (ਪਹਿਲੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ)	ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ, ਅਕਸਰ ਮੰਦਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਨਾਲ
3ਜਾ ਸਾਲ	ਦੂਜਾ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਕਲਪ; ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਤਕੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ
ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟਾਂਕ ਸਾਲ	ਮੁੰਡਨ 1ਲੇ, 3ਜੇ, 5ਵੇਂ ਜਾਂ 7ਵੇਂ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰਨ ਦਾ ਆਮ ਰਿਵਾਜ, ਜਿਸਤ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ
ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮੁੰਡਨ	ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ; ਦੋਵੇਂ ਰੀਤਾਂ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੋ
ਕੁਲ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸੁੱਖਣਾ	ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁੰਡਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਅਸਥਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੁੱਖਣਾ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੋਵੇ

ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਰਿਵਾਜ ਤੁਹਾਡਾ ਜਵਾਬ ਹੈ। ਜੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਚੰਗੇ ਮਹੂਰਤ 'ਤੇ 1ਲੇ ਜਾਂ 3ਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਨ ਕਰਨਾ ਹੀ ਆਮ ਚੋਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕੁੰਡਲੀ ਵੇਖ ਕੇ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮੁੰਡਨ ਦਾ ਮਹੂਰਤ ਕਿਵੇਂ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਮੁੰਡਨ ਦੇ ਮਹੂਰਤ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਮਹੀਨੇ, ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਅਤੇ ਤਿਥੀਆਂ ਉਸਤਰੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ:

• ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨਾ: ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਚੰਦਰ ਮਹੀਨੇ ਮੁੰਡਨ ਲਈ ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੰਚਾਂਗ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਕਿਸੇ ਆਮ ਸੂਚੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਤੋਂ ਤੈਅ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਬੱਚੇ ਦਾ ਜਨਮ ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ੀ: ਚੁਣੇ ਗਏ ਦਿਨ ਦਾ ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਨਮ ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਵਾਰ: ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਰਾਹੂ ਕਾਲ ਵਰਗੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
• ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਥਾਂ: ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਦਿਆਂ ਠੰਢੇ ਮਹੀਨੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁੰਡਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਸ ਮੰਦਰ ਦੇ ਕੈਲੰਡਰ ਮੁਤਾਬਕ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਉਲਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼, ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦੱਸੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਸੁਝਾਉਣ ਦਿਓ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਨ ਦੀ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਸਾਡੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਚਾਂਗ 'ਤੇ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਜਨਮ ਕੁੰਡਲੀ ਸਾਡੇ ਕੁੰਡਲੀ ਟੂਲ ਨਾਲ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਇਸ ਖ਼ਾਸ ਮਹੂਰਤ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਦੀ ਪਰਖ ਦਾ ਸਾਥੀ ਸਮਝੋ, ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ।

ਮੁੰਡਨ ਸੰਸਕਾਰ: ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ

ਭਾਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਕਿਸੇ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਧੀ ਇੱਕ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ:

1. ਤਿਆਰੀ: ਥਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਦੀ ਥਾਂ ਸਜਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਹਾ ਕੇ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾਈ ਦੇ ਔਜ਼ਾਰ, ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਲਿਆਂਦੇ ਕੀਟਾਣੂ-ਰਹਿਤ ਨਵੇਂ ਉਸਤਰੇ, ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਸਮੇਤ ਤਿਆਰ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
2. ਗਣਪਤੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ: ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਭਗਵਾਨ ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਸੰਕਲਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਤੇਜ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਚੂੜਾਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
3. ਹਵਨ: ਵੈਦਿਕ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਇਸ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਸਾਖੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਘਿਓ ਦੀਆਂ ਆਹੂਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
4. ਪਹਿਲੀ ਲਟ: ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀਆਂ ਲਟਾਂ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕੱਟੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਲਟ ਪਿਤਾ ਕੱਟਦੇ ਹਨ; ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਮਾਣ ਮਾਮੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਗਿੱਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪਹਿਲੀ ਕਟਾਈ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਛੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹਰ ਛੋਹ ਨਾਲ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ।
5. ਨਾਈ ਮੁੰਡਨ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਫਿਰ ਨਾਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪੂਰਾ ਸਿਰ ਮੁੰਨਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੂੜਾਕਰਨ ਦੇ ਅਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਸ਼ਿਖਾ (ਬੋਦੀ) ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੋਰ ਪਰਿਵਾਰ ਪੂਰਾ ਸਿਰ ਸਾਫ਼ ਮੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਰੀਤਾਂ ਮੰਨੀਆਂ-ਪ੍ਰਮੰਨੀਆਂ ਹਨ।
6. ਵਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ: ਮੁੰਨੇ ਹੋਏ ਵਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਣਕ ਦੇ ਆਟੇ ਦੇ ਪੇੜੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਗੋਹੇ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮੁੰਡਨ ਹੋਇਆ ਸੀ।
7. ਸਿਰ 'ਤੇ ਲੇਪ: ਤਾਜ਼ਾ ਮੁੰਨੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਠੰਢਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਲੇਪ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਹਲਦੀ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦਾ, ਜੋ ਕੀਟਾਣੂ-ਨਾਸ਼ਕ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵੀ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਕੁਮਕੁਮ ਜਾਂ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਵਾਸਤਿਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।
8. ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ: ਆਰਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਵੱਡੇ-ਬਜ਼ੁਰਗ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਮਿਲ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਮਾਪੇ ਬਾਕੀ ਵਾਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲਟ ਯਾਦਗਾਰ ਵਜੋਂ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛ ਲਓ।

ਵਿਧੀ ਵਾਲੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੋ ਘੰਟੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਰੱਖੋ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਨ ਆਪ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕੋਈ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਅਤੇ ਟਿਕ ਕੇ ਨਾ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਨਿੱਕੇ ਬੱਚੇ ਨਾਲ ਸਬਰ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਵਿਧੀ ਸੰਭਾਲਣ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ Purohit.app ਰਾਹੀਂ ਪਰਖੇ ਹੋਏ ਪੁਰੋਹਿਤ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਭੇਜ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਅਸੀਂ ਬੈਂਗਲੁਰੂ, ਹੈਦਰਾਬਾਦ, ਚੇਨਈ, ਪੁਣੇ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਨ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਪੁਰੋਹਿਤ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅਜਿਹੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਤੀਰਥ ਮੁੰਡਨ: ਤਿਰੂਪਤੀ, ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ

ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਮੁੰਡਨ ਕਿਸੇ ਤੀਰਥ (ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ) 'ਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

• ਤਿਰੂਪਤੀ: ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ। ਤਿਰੂਮਲਾ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣਕੱਟਾ ਦੇ ਮੁੰਡਨ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਾਲ ਭਗਵਾਨ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਧੰਨਵਾਦ ਵਜੋਂ, ਅਕਸਰ ਮਾਪਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਖੀ ਸੁੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ। ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।
• ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਹਰਿਦੁਆਰ: ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਮੁੰਡਨ ਕਰਕੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨਾ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਬੜੀ ਪਿਆਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਘਾਟਾਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
• ਵਾਰਾਣਸੀ, ਪ੍ਰਯਾਗਰਾਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥ: ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ ਅਤੇ ਕੁਲ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਲਨੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵੈਸ਼ਣੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਬਾਣਗੰਗਾ ਤੱਕ, ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤੀਰਥ ਮੁੰਡਨ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁੰਡਨ ਦੋਵੇਂ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹਨ। ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੁੰਨ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਸੁੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਘਰ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਫ਼ਾਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ-ਬਜ਼ੁਰਗ ਸੌਖਿਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਦੋਵੇਂ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੀ ਲਟ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਪੂਰਾ ਅਰਪਣ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸੁੱਖਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਭਾਓ ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਤਮਿਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਨ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਦੀ ਰਸਮ (ਕਰਣਵੇਧ, ਕਾਧੂ ਕੁੱਥੂ) ਉਸੇ ਦਿਨ, ਮੋੱਟਈ ਤੋਂ ਠੀਕ ਬਾਅਦ, ਕੁਲਦੇਵਮ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ ਤਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿਓ।

ਮੁੰਡਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ

• ਹੌਲੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ: ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖਿੱਲਰੇ ਵਾਲ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ, ਅਤੇ ਨਰਮ ਤੌਲੀਏ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸੁਕਾਓ।
• ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਦਿਓ: ਹਲਦੀ-ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਦੀ ਪਤਲੀ ਪਰਤ, ਸਾਦਾ ਨਾਰੀਅਲ ਤੇਲ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਮੌਇਸਚਰਾਈਜ਼ਰ ਸਿਰ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਛੋਟਾ-ਮੋਟਾ ਕੱਟ ਲੱਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖੋ।
• ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਓ: ਨਵਾਂ ਮੁੰਨਿਆ ਸਿਰ ਛੇਤੀ ਝੁਲਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਿਨ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਨਰਮ ਸੂਤੀ ਟੋਪੀ ਪਾਓ।
• ਸਫ਼ਾਈ ਬਾਰੇ ਪੱਕੇ ਰਹੋ: ਨਵਾਂ ਜਾਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਟਾਣੂ-ਰਹਿਤ ਬਲੇਡ ਹਰ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਘਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੀੜ ਵਾਲਾ ਮੰਦਰ ਦਾ ਮੁੰਡਨ ਹਾਲ। ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਉਸਤਰੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ।
• ਵਾਲ ਅਸਮਾਨ ਆਉਣ ਤਾਂ ਘਬਰਾਓ ਨਾ: ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਲ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵੱਖਰੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਦੋਵੇਂ ਗੱਲਾਂ ਆਮ ਹਨ ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਰ ਦੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਮੁੰਡਨ ਨਾਲ ਬਚਪਨ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਿੰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਜੇ ਪਹਿਲੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਨਾਮਕਰਨ ਸੰਸਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਨਪ੍ਰਾਸ਼ਨ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਅੰਨ ਖੁਆਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਬਾਰੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਈਡਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ

ਮੁੰਡਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀ ਹੈ?

ਮੁੰਡਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੂੜਾਕਰਨ ਜਾਂ ਚੌਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਲ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਸੰਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਵਾਲ ਸ਼ੁਭ ਮਹੂਰਤ 'ਤੇ ਹਵਨ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਤਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਮ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨਾ ਇੱਕ ਨਵੇਂ, ਸ਼ੁਭ ਬਚਪਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ।

ਮੁੰਡਨ ਕਿਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬੱਚੇ ਦੇ 1ਲੇ ਜਾਂ 3ਜੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ; ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਦੋ ਉਮਰਾਂ ਚੰਗੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਆਮ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਟਾਂਕ ਸਾਲ (1ਲਾ, 3ਜਾ, 5ਵਾਂ ਜਾਂ 7ਵਾਂ) ਚੰਗੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸਤ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਰਿਵਾਜ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਮੁੰਡਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਸਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਰੀਤਾਂ ਨਵੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰ ਵਾਲਾ ਜਵਾਬ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੋ, ਅਤੇ ਜੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮੁੰਡਨ ਦਾ ਮਹੂਰਤ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਢੁਕਵਾਂ ਹਿੰਦੂ ਮਹੀਨਾ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਅਜਿਹਾ ਦਿਨ ਜਿਸ ਦੀ ਤਿਥੀ, ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਅਤੇ ਵਾਰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਰਾਹੂ ਕਾਲ ਵਰਗੇ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਦੇ ਹਨ। ਕਿਹੜੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਛੱਡਣੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਹੂਰਤ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦੇ ਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਤੋਂ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ।

ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲਟ ਕੌਣ ਕੱਟਦਾ ਹੈ?

ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ: ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੀ ਲਟ ਪਿਤਾ ਕੱਟਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਣ ਮਾਮੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਘੜੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਨਾਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁੰਡਨ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮੁੰਨੇ ਹੋਏ ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

ਵਾਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਕਸਰ ਆਟੇ ਦੇ ਪੇੜੇ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਫ਼ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਸ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਮੁੰਡਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਤਿਰੂਪਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਲ ਮੁੰਡਨ ਹਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੇ ਭਗਵਾਨ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਐਵੇਂ ਨਹੀਂ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਮੁੰਡਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ ਜਾਂ ਤਿਰੂਪਤੀ ਵਰਗੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ?

ਦੋਵੇਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹਨ। ਤਿਰੂਪਤੀ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਵਰਗੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਤੀਰਥ ਮੁੰਡਨ ਨਾਲ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੁੰਨ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਸੁੱਖਣਾ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਸੌਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲੀ ਲਟ ਕੱਟ ਕੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ 'ਤੇ ਅਰਪਣ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਕੁਝ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ 'ਤੇ ਬੋਦੀ (ਸ਼ਿਖਾ) ਕਿਉਂ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਚੂੜਾਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ ਚੂੜਾ ਬਣਾਉਣਾ, ਯਾਨੀ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਬੋਦੀ, ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਿਖਾ ਛੱਡਣਾ ਇਸ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰੂਪ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਿਰ ਦੀ ਚੋਟੀ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਦੀ ਥਾਂ ਪੂਰਾ ਸਿਰ ਸਾਫ਼ ਮੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਦੋਵੇਂ ਰੀਤਾਂ ਮੰਨੀਆਂ-ਪ੍ਰਮੰਨੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲੋ।

ਮੁੰਡਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ?

ਸਿਰ ਨੂੰ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ, ਹਲਦੀ-ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਜਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਤੇਲ ਦੀ ਠੰਢਕ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਰਤ ਲਗਾਓ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ ਜਾਂ ਟੋਪੀ ਨਾਲ ਢਕੋ। ਪੱਕਾ ਕਰੋ ਕਿ ਮੁੰਡਨ ਲਈ ਨਵਾਂ ਜਾਂ ਕੀਟਾਣੂ-ਰਹਿਤ ਬਲੇਡ ਹੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਵਾਲ ਅਸਮਾਨ ਆਉਣ ਤਾਂ ਇਹ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ।