ઘરે સરસ્વતી પૂજા: વિધિ, સામગ્રી અને હાતે ખોરી

2027માં સરસ્વતી પૂજા ગુરુવાર, 11 ફેબ્રુઆરીના રોજ છે. મહા સુદ પાંચમ, એટલે કે માઘ મહિનાના શુક્લ પક્ષની પાંચમી તિથિ, તે દિવસે વહેલી પરોઢે 3:05 વાગ્યે શરૂ થાય છે અને શુક્રવારે પરોઢે 3:18 વાગ્યે પૂરી થાય છે; એટલે કોલકાતા, બેંગલુરુ, દિલ્હી અને હૈદરાબાદમાં આખો દિવસ પાંચમ જ છે. ઘણાં બંગાળી ઘરોમાં પૂજા સવારે થાય છે, અંજલિ પછી ઉપવાસ છોડાય છે, અને દેવી સામે મૂકેલાં પુસ્તકો બીજા દિવસ સુધી ખોલાતાં નથી. આગળ વાંચો: દિવસ કેવી રીતે વીતે છે, પુરોહિત શું કરે છે, શું તૈયાર રાખવું, અને જે સવારે શહેરમાં બધાને પુરોહિત જોઈતા હોય એ સવારે પુરોહિતને તમારે ઘરે કેવી રીતે બોલાવવા.

ટૂંકમાં આ દિવસ

બંગાળમાં તેને સરસ્વતી પુજો કહે છે; તેનાં બીજાં નામ શ્રી પંચમી, બસંત પંચમી કે વસંત પંચમી પણ છે. વિદ્યાની દેવીની પૂજા ઘરે મૂર્તિ કે ફ્રેમ કરેલા ચિત્ર સામે થાય છે. સાથે ઘટ (આંબાનાં પાન મૂકેલો પાણીનો કળશ) હોય છે, અને ઘરનાં પુસ્તકો, પેન અને વાદ્યો તેમની સામે મૂકેલાં હોય છે. લોકો પીળાં, બસંતી કે સફેદ કપડાં પહેરે છે. ઘણાં ઘરોમાં અંજલિ સુધી કંઈ ખવાતું નથી, અને કોઈ ભણતું નથી, કારણ કે એક દિવસ માટે પુસ્તકો દેવીનાં હોય છે.

દિવસનો ક્રમ આવો હોય છે:

• આગલી સાંજે: મૂર્તિ ઘરે લવાય છે, આલ્પોના દોરાય છે, પુસ્તકો ભેગાં કરાય છે અને ખડિયો દૂધથી ભરાય છે (આગલી રાત્રે કેટલું કરાય છે એ ઘરે ઘરે જુદું હોય છે).
• સવારે: સ્નાન, પીળાં કે સફેદ કપડાં, પુરોહિત સાથે પૂજા, અને પુષ્પાંજલિ, જ્યારે બધાં સાથે મળીને ફૂલ અર્પણ કરે છે.
• અંજલિ પછી: બાળકનું હાતે ખોરી, પછી પ્રસાદ અને ખિચુરીનો ભોગ. કુલ, એટલે કે બોર, આ ઋતુમાં પહેલી વાર ખવાય છે.
• બીજે દિવસે સવારે: ફરી નાની પૂજા, દધિકર્મ, અને વિસર્જન.

કોલકાતામાં પૂજાનો સમય: 11 ફેબ્રુઆરી 2027

પાંચમ આખો દિવસ રહે છે, એટલે ચૂકી ન જવાય એવું કોઈ ટૂંકું મુહૂર્ત સાચવવાનું નથી. બંગાળી ઘરો પંજિકા પ્રમાણે ચાલે છે, અને પંજિકા કહે છે કે પૂજા સવારે, મધ્યાહ્ન પહેલાં કરવી. ચોક્કસ સમય તમારા પુરોહિત જણાવશે; મોટે ભાગે તે સવારે તેમણે નક્કી કરેલા કેટલાક સમયમાંનો એક હશે.

કોલકાતામાં 11 ફેબ્રુઆરીએ સૂર્યોદય સવારે 6:11 વાગ્યે છે, પાંચમ બીજા દિવસે પરોઢે 3:18 વાગ્યે પૂરી થાય છે, અને અભિજિત મુહૂર્ત સવારે 11:28 થી બપોરે 12:14 સુધી છે. જો તમારા ઘરમાં સામાન્ય ટાળવાના સમય પણ જોવાતા હોય, તો યમગંડ સવારે 6:11 થી 7:36 અને રાહુકાળ બપોરે 1:16 થી 2:41 સુધી છે. આ બંને પૂજા અને અંજલિના સામાન્ય, મધ્ય-સવારના સમયની બહાર આવે છે.

તે દિવસે સૂર્યોદય બેંગલુરુમાં સવારે 6:43, દિલ્હીમાં સવારે 7:03 અને હૈદરાબાદમાં સવારે 6:45 વાગ્યે છે, અને દરેક જગ્યાએ પાંચમ આખો દિવસ રહે છે. બીજા શહેર માટે તમારો સૂર્યોદય દૈનિક પંચાંગમાં જુઓ, અથવા આ તારીખ કેલેન્ડરમાં શોધો.

આગલી સાંજે

ઘણાં ઘરો માટીની મૂર્તિ આગલી સાંજે જ ઘરે લાવે છે અને બારણે તેમનું સ્વાગત કરે છે (બોરોન); કેટલાંક ઘરોમાં શંખ વગાડાય છે અને નાગરવેલનાં પાન અર્પણ થાય છે. દેવી જ્યાં બિરાજશે ત્યાં આલ્પોના (આલ્પના પણ લખાય છે), એટલે કે ચોખાના લોટના લેપની ભાત, દોરો. પુસ્તકો, નોટબુક, પેન અને બાળક વગાડતું હોય એવું કોઈ પણ વાદ્ય સાફ કરીને તૈયાર રાખો. દોવાત, એટલે કે ખડિયો, દૂધથી ભરો અને તેની બાજુમાં ખાગર કલમ, એટલે કે બરુની કલમ, મૂકો. જે ઘરમાં બીજે દિવસે શીતળા ષષ્ઠી પળાય છે, તે ઘર આજે રાત્રે જ ગોટા સેદ્ધો પણ રાંધે છે (નીચે જુઓ).

પુરોહિત શું કરે છે

બંગાળી પુરોહિત પોતાની પદ્ધતિ પ્રમાણે ચાલે છે, અને પુરોહિતો વચ્ચે નાના નાના ફેર હોય છે; એટલે આને સવારની સામાન્ય રૂપરેખા સમજો, અક્ષરશઃ પાળવાનો નક્કી ક્રમ નહીં.

1. આચમન અને સંકલ્પ. તમે તેમની સાથે બેસો છો, પાણીનું આચમન કરો છો અને સંકલ્પ લો છો: તમારું નામ, તમારું ગોત્ર અને પૂજા શા માટે છે. કેટલીક પદ્ધતિઓમાં સંકલ્પમાં ખડિયા અને કલમનું નામ પણ લેવાય છે. કર્તા, એટલે કે પૂજામાં બેસનાર વ્યક્તિ, મોટે ભાગે ઘરના વડા હોય છે.
2. સ્વસ્તિવાચન, પછી ઘટ. મૂર્તિની બાજુમાં ઘટ મુકાય છે: કળશમાં પાણી, આંબાનાં પાન, એક નાગરવેલનું પાન અને સોપારી, અને ઉપર નાળિયેર. આખી પૂજા તેની આસપાસ રચાય છે.
3. દેવીનું આવાહન. પુરોહિત સરસ્વતીના ધ્યાનશ્લોકથી દેવીનું આવાહન કરે છે. નવું ચિત્ર હોય કે હજુ પ્રતિષ્ઠા ન થઈ હોય એવી મૂર્તિ હોય, તો તેઓ ચક્ષુદાન અને પ્રાણપ્રતિષ્ઠા કરે છે, જેનાથી તેમાં દેવીની હાજરી આવે છે.
4. ઉપચાર. ફૂલ, ચંદન, ધૂપ, દીવો અને નૈવેદ્ય, તેમની પદ્ધતિના ક્રમમાં. કેટલાક પુરોહિત સ્નાન પણ કરાવે છે. માટીની મૂર્તિને સ્નાન કરાવાય તો તે ઓગળી જાય, અને કેટલીક પદ્ધતિઓમાં સ્નાનનું પગલું જ નથી; એટલે તે કેવી રીતે થાય, કે થાય કે નહીં, એ પુરોહિતે પુરોહિતે જુદું હોય છે. તેમને તેમની રીતે કરવા દો.
5. પુસ્તકો, પેન અને ખડિયો. પુરોહિત તેમને ફૂલ કે થોડા લેપથી સ્પર્શે છે. એટલે જ તે ટેબલ પર નહીં, દેવીની પાસે મુકાય છે.
6. પુષ્પાંજલિ. સવારનું હાર્દ. હાજર દરેક વ્યક્તિ જોડેલી હથેળીઓમાં ફૂલ લે છે અને પુરોહિત અંજલિ મંત્ર બોલે ત્યારે અર્પણ કરે છે, ત્રણ વાર. સૌથી વધુ સાંભળવા મળતા શ્લોકો છે જોય જોય દેબી ચરા-ચરા સારે, સરસ્વતી મહાભાગે, વિદ્યે કમલલોચને અને નમઃ ભદ્રકાલ્યૈ નમો નિત્યં, સરસ્વત્યૈ નમો નમઃ. તમારા પુરોહિત એમાંથી કયા અને કયા ક્રમમાં બોલશે એ જુદું હોય છે, અને ફૂલ ક્યારે અર્પણ કરવાં એ તેઓ કહેશે. લોકો કેસૂડાનાં ફૂલ, બીલીપત્ર અને ગલગોટા વાપરે છે. પછી પ્રણામ અને મંગળ આરતી થાય છે.
7. પ્રસાદ. ઉપવાસ છોડાય છે અને પ્રસાદ વહેંચાય છે.

દક્ષિણા તમે અને પુરોહિત પૂજાના દિવસ પહેલાં જ અંદરોઅંદર નક્કી કરો છો. પુરોહિતનો ખર્ચ કેટલો થાય તે વિશેની અમારી માર્ગદર્શિકામાં આ વાતચીત સામાન્ય રીતે કેવી રીતે થાય છે તે બતાવ્યું છે.

ઘરનાં લોકો શું કરે છે

ભણવાનું નહીં. પુસ્તકો દેવી સામે મુકાય છે અને બંધ જ રહે છે, અને લખવાનું પણ રાહ જુએ છે. ઘણાં ઘરોમાં બીજા દિવસની સવારની પૂજા પછી જ તે ફરી વપરાશમાં આવે છે.

ખડિયો અને બરુની કલમ. કેટલાંક ઘરો આને દોવાત-કલમ પૂજા કહે છે. દૂધ ભરેલો ખડિયો આખો દિવસ દેવી સામે રહે છે. બીજે દિવસે સવારે પૂજા પછી કલમ એ દૂધમાં બોળીને એક નાનું પવિત્ર વાક્ય ત્રણ વાર લખાય છે; ઘણાં ઘરોમાં પુસ્તકો ખસેડતાં પહેલાં આ કરાય છે.

ઉપવાસ અને કપડાં. ઘણાં ઘરોમાં અંજલિ સુધી કંઈ ખવાતું નથી; જે ઉપવાસ ન કરી શકે તેમના માટે શું ચાલે તે પુરોહિતને પૂછો. કેટલાંક ઘરોમાં બાળકો આંબાનો મોર ચાવીને ઉપવાસ છોડે છે. વસંત માટે પીળાં કે દેવી માટે સફેદ કપડાં પહેરો; બસંતી રંગ પણ પહેરાય છે.

કુલ, એટલે કે બોર. કુલ (બોરોઈ) અઠવાડિયાંઓથી બજારમાં હોય છે, અને ઘણાં બંગાળી ઘરો તે દેવીને અર્પણ ન થાય ત્યાં સુધી ચાખતાં પણ નથી. બાળકોને કહેવાય છે કે પૂજા પહેલાં તેને અડે તો પરીક્ષામાં નસીબ બગડે. બીજાં ફળો સાથે થોડાં બોર દેવી સામે રાખો; તે અંજલિ પછી ખવાય છે, ઘણી વાર મીઠું અને મરચું નાખેલી ચટણી રૂપે.

હાતે ખોરી, બાળકના પહેલા અક્ષર

ઘરમાં નાનું બાળક હોય તો બંગાળમાં પહેલા પાઠ માટે આ સવાર સૌથી પસંદગીની ગણાય છે. હાતે ખોરી (હાથે ખોરી પણ લખાય છે) એટલે હાથમાં ચોક: પૂજા પછી પુરોહિત કે દાદા-દાદી બાળકનો હાથ પકડીને, દેવીની સામે, પાટી પર સફેદ ચોકથી પહેલા અક્ષર લખાવે છે. બાળકો ઘણી વાર ત્રણ-ચાર વર્ષનાં હોય છે. પાટી અને ચોક પૂજા દરમિયાન દેવી સામે જ રાખો, જેથી તેમને પણ આશીર્વાદ મળે. બંગાળમાં આ મોટે ભાગે સરસ્વતી પૂજાએ થાય છે, જોકે આ જ શરૂઆત વિજયા દશમી જેવા બીજા શુભ દિવસે પણ કરી શકાય છે. કેરળ અને તમિલનાડુમાં આ જ સંસ્કારને વિદ્યારંભમ્ કહે છે. અક્ષરાભ્યાસમ્ અને વિદ્યારંભમ્ વિશેની અમારી માર્ગદર્શિકામાં વિગત છે.

બાળકનું હાતે ખોરી થવાનું હોય, તો બુકિંગ કરતી વખતે જ પુરોહિતને કહો. તેઓ અંજલિ પછી થોડી વધારાની મિનિટો રાખશે.

બીજી સવાર: દધિકર્મ, વિસર્જન અને શીતળા ષષ્ઠી

શુક્રવાર 12 ફેબ્રુઆરીએ, સરસ્વતી પૂજાના બીજા દિવસે, છઠ તિથિ છે (તે એ દિવસે પરોઢે 3:18 વાગ્યે શરૂ થાય છે). ઘણાં ઘરોમાં આ દિવસ ફરી ફૂલ અને બીલીપત્રથી નાની પૂજા સાથે શરૂ થાય છે, અને દેવીને દધિકર્મ, જેને દોધિકર્મા પણ કહે છે, અર્પણ થાય છે: મીઠા દહીંમાં ભેળવેલા પૌંઆ કે મમરા, જે પછી ઘરનાં બધાં ખાય છે. તે પછી પુસ્તકો પૂજાસ્થાનેથી ખસેડાય છે અને ખડિયો ફરી વપરાય છે.

પછી વિસર્જન આવે છે. ઘણાં ઘરો તે જ દિવસે કે સાંજે મૂર્તિનું વિસર્જન કરે છે, નદીમાં, અથવા ફ્લેટમાં હોય તો ઘરે જ મોટા ટબમાં, જેથી માટી ઓગળી જાય અને એ પાણી છોડને પવાય. ફ્રેમ કરેલા ચિત્રનું વિસર્જન થતું નથી; તે પાછું પોતાની જગ્યાએ જાય છે. કેટલાંક ઘરો મૂર્તિ આખું વર્ષ રાખે છે અને આવતી પાંચમે બદલે છે. તમારા પુરોહિત આ કેવી રીતે કરે છે તે તેમને પૂછો.

આ જ દિવસે શીતળા ષષ્ઠી (શીતલ ષોષ્ઠી) હોય છે. ઘણાં બંગાળી ઘરોમાં, ખાસ કરીને ઘોટી ઘરોમાં, તે દિવસે ચૂલો સળગાવાતો નથી અને આગલી રાત્રે રાંધેલું ઠંડું ગોટા સેદ્ધો ખવાય છે, જે આખાં શાકભાજી અને દાળનું રસાવાળું શાક છે; પહેલો ભાગ મા ષષ્ઠીને અર્પણ થાય છે. બીજાં ઘરો તે બિલકુલ પાળતાં નથી; તમારા ઘરમાં ન પળાતું હોય, તો કંઈ તૈયાર કરવાનું નથી.

સામગ્રી: શું તૈયાર રાખવું

બધું આગલી સાંજે જ ભેગું કરી લો. જો પુરોહિત સામગ્રી લાવવાના હોય, તો પહેલાં તેઓ શું લાવશે તે પૂછો અને ફક્ત બાકીનું જ રાખો.

પૂજાસ્થાન માટે

• સફેદ કમળ કે હંસ પર બિરાજેલાં સરસ્વતીની મૂર્તિ કે ફ્રેમ કરેલું ચિત્ર
• સફેદ કે પીળું વસ્ત્ર પાથરેલો બાજોઠ કે સ્વચ્છ આસન
• ઘટ: પિત્તળ કે તાંબાનો કળશ, સ્વચ્છ પાણી, આંબાનાં પાન, એક નાગરવેલનું પાન, એક સોપારી અને એક આખું નાળિયેર
• આલ્પોના માટે ચોખાનો લેપ
• સાફ કરેલાં પુસ્તકો, નોટબુક, પેન અને કોઈ પણ વાદ્ય
• દૂધ ભરેલી દોવાત (ખડિયો) અને ખાગર કલમ, એટલે કે બરુની કલમ
• હાતે ખોરી માટે: પાટી અને સફેદ ચોક

પૂજા માટે

• મળે તો કેસૂડાનાં ફૂલ, સાથે ગલગોટા, અંજલિમાં આવનાર દરેકને પૂરતાં થાય એટલાં; બીલીપત્ર અને દુર્બા (ધરો)
• આતપ ચોખા, કાચી હળદર અને સિંદૂર
• અગરબત્તી, ઘીનો દીવો અને કપૂર
• આંબાનો મોર, અબીર (રંગીન પાવડર) અને જવના અંકુર (જોબેર શીષ), જો તમારા ઘરમાં રખાતાં હોય તો

ભોગ માટે

• ઋતુનાં પાંચ ફળ, તેમાં કુલ પણ, અને નાળિયેર
• ખિચુરી ભોગ, સાથે લાબરા (મિક્સ શાક), બેગુન ભાજા અને ટામેટાં કે કુલની ચટણી; પાયેસ
• બીજી સવાર માટે: દધિકર્મ માટે ખોઈ (મમરા) કે ચિરે (પૌંઆ), દહીં અને કંઈક ગળ્યું
• શીતળા ષષ્ઠી પાળતા હો તો: ગોટા સેદ્ધો માટે શાકભાજી અને દાળ

દક્ષિણ ભારતમાં સરસ્વતી પૂજા

ઉપર લખેલું બધું બંગાળી પૂજા વિશે છે. દક્ષિણના મોટા ભાગમાં દેવીની પૂજા નવરાત્રીમાં, છેલ્લા ત્રણ દિવસોમાં થાય છે. આંધ્ર પ્રદેશ અને તેલંગાણામાં તે મૂળ નક્ષત્રના દિવસે, એટલે કે દેવીના જન્મનક્ષત્રના દિવસે, કરાય છે. વસંત પંચમી (શ્રી પંચમી) પણ ત્યાં દેવીનો દિવસ છે, જ્યારે માતા-પિતા બાળકના પહેલા અક્ષર (અક્ષરાભ્યાસમ્) શરૂ કરાવે છે; આ માટે બાસર મંદિર સૌથી જાણીતું છે. તમિલનાડુ અને કર્ણાટકમાં તે સામાન્ય રીતે આયુધ પૂજા સાથે નોમે કરાય છે: પુસ્તકો અને ઓજારો આઠમે મુકાય છે અને વિજયાદશમીની સવારે પાછાં લેવાય છે.

ઘરે ઘરે રીત જુદી હોય છે, એટલે તમારું ઘર કયો દિવસ પાળે છે, અને દીવો અને ફૂલ સાથે એક ચિત્ર પૂરતું છે કે નહીં, તે તમારા વડીલો કે પુરોહિતને પૂછો. 2027માં બેંગલુરુમાં મૂળ નક્ષત્ર બુધવાર 6 ઓક્ટોબરે વહેલી પરોઢે 2:15 થી ગુરુવાર 7 ઓક્ટોબરે પરોઢે 4:29 સુધી છે, અને નોમ શુક્રવાર 8 ઓક્ટોબરે સવારે 6:28 થી શનિવાર 9 ઓક્ટોબરે સવારે 9:02 સુધી છે.

સરસ્વતી પૂજા માટે પુરોહિત બુક કરવા

આ ભીડવાળી સવાર હોય છે. એક પુરોહિતને કદાચ કેટલાંક ઘરે જવાનું હોય, અને દરેક ઘરને સવારના કલાકો જોઈતા હોય; એટલે વહેલું પૂછો અને તમારે શું જોઈએ છે તે સ્પષ્ટ કહો. તમારી વિનંતીમાં આ જણાવો:

• ઘરે સરસ્વતી પૂજા છે, અને તમે કઈ પરંપરા પાળો છો (અહીંના મોટા ભાગના વાચકો માટે બંગાળી)
• તમારો વિસ્તાર અને તમને અનુકૂળ સમય
• માટીની મૂર્તિ છે કે ફક્ત ચિત્ર, અને સામગ્રી તમારી પાસે છે કે નહીં
• બાળકનું હાતે ખોરી થવાનું છે કે નહીં, અને બીજી સવારની પૂજા અને વિસર્જન તમે કરો છો કે નહીં

તમારે કઈ પૂજા જોઈએ છે અને ક્યાં, તે અમને જણાવો. પુરોહિતો ફોન કે WhatsApp પર તમારો સંપર્ક કરશે, અને સમય અને દક્ષિણા તમે અંદરોઅંદર નક્કી કરો છો. સરસ્વતી પૂજા માટે પુરોહિતની વિનંતી કરો: કોલકાતા, બેંગલુરુ, દિલ્હી કે હૈદરાબાદ.

વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

2027માં સરસ્વતી પૂજા ક્યારે છે?

ગુરુવાર, 11 ફેબ્રુઆરી 2027. પાંચમ 11 તારીખે પરોઢે 3:05 વાગ્યે શરૂ થાય છે અને 12 તારીખે પરોઢે 3:18 વાગ્યે પૂરી થાય છે, એટલે કોલકાતા, બેંગલુરુ, દિલ્હી અને હૈદરાબાદમાં તે આખો દિવસ રહે છે.

ઘરે સરસ્વતી પૂજા માટે સૌથી સારો સમય કયો?

સવાર, કારણ કે પાંચમ આખો દિવસ રહે છે; બંગાળી ઘરો પૂજા અને અંજલિ મધ્યાહ્ન પહેલાં પૂરી કરે છે. કોલકાતામાં સૂર્યોદય સવારે 6:11 વાગ્યે છે અને અભિજિત મુહૂર્ત સવારે 11:28 થી બપોરે 12:14 સુધી છે. તમારા પુરોહિત પોતાનો સમય જણાવશે.

સરસ્વતી પૂજાએ પુસ્તકો કેમ નથી વંચાતાં?

પુસ્તકો અને પેન દેવીના આશીર્વાદ માટે તેમની સામે મુકાય છે, એટલે આ દિવસ તેમના માટે અને વાંચનાર માટે પણ આરામનો છે. ઘણાં ઘરોમાં બીજા દિવસની સવારની પૂજા પછી તે ફરી વપરાશમાં આવે છે.

હાતે ખોરી એટલે શું?

બાળકનું પહેલું લખાણ, જે બંગાળમાં સરસ્વતી પૂજાએ કરાય છે. પુરોહિત કે ઘરના વડીલ બાળકનો હાથ પકડીને દેવી સામે પાટી પર સફેદ ચોકથી પહેલા અક્ષર લખાવે છે.

સરસ્વતી પૂજા પહેલાં કુલ કેમ નથી ખવાતું?

ઘણાં બંગાળી ઘરોમાં બોર પહેલાં દેવીને અર્પણ થાય છે અને અંજલિ પછી ખવાય છે. આ ઋતુનો એક રિવાજ છે, પૂજાનો નિયમ નહીં.

દધિકર્મ એટલે શું?

મીઠા દહીંમાં ભેળવેલા મમરા કે પૌંઆનો નૈવેદ્ય, જે સરસ્વતી પૂજાના બીજા દિવસે સવારે, વિસર્જન પહેલાં દેવીને અર્પણ થાય છે, અને પછી ઘરનાં બધાં ખાય છે.

પુરોહિત વિના ઘરે સરસ્વતી પૂજા થઈ શકે?

હા. ઘરનાં લોકો એક ચિત્ર મૂકી, દીવો કરી, ફૂલ અર્પણ કરી અને દેવીનો શ્લોક બોલીને પૂજા કરી શકે છે. પુરોહિતને બોલાવાય છે મંત્રો સાથેની પૂરી વિધિ માટે, બાળકના હાતે ખોરી માટે, અથવા એટલા માટે કે વડીલો ઇચ્છે છે કે તે તેમને યાદ છે એ રીતે થાય.

દક્ષિણ ભારતમાં સરસ્વતી પૂજા ક્યારે હોય છે?

દક્ષિણના મોટા ભાગમાં તે નવરાત્રીમાં, છેલ્લા ત્રણ દિવસોમાં હોય છે: આંધ્ર અને તેલંગાણાનાં ઘણાં ઘરોમાં મૂળ નક્ષત્રના દિવસે, અને તમિલનાડુ અને કર્ણાટકમાં આયુધ પૂજા સાથે નોમે. ઘણાં ઘરો માટે આ દિવસ બસંત પંચમીથી જુદો હોય છે, જોકે દક્ષિણમાં પણ શ્રી પંચમી પળાય છે.

* "ઓનલાઈન ખરીદવું છે?" પછી આપેલી લિંક Amazon પર ખૂલે છે. તમારે માટે કિંમત બિલકુલ એટલી જ રહે છે. Amazon Associate તરીકે Purohit.app ને લાયક ઠરતી ખરીદી પર નાની રેફરલ ફી મળે છે. તેનાથી અમે સારી માહિતી મફતમાં આપતા રહી શકીએ છીએ.