ଘରେ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା: ବିଧି, ସାମଗ୍ରୀ ଓ ହାତେଖଡ଼ି

2027ରେ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ଗୁରୁବାର, 11 ଫେବୃଆରୀରେ। ମାଘ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷର ପଞ୍ଚମ ଦିନ, ଅର୍ଥାତ ପଞ୍ଚମୀ, ସେଦିନ ଭୋର ରାତି 3:05ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଶୁକ୍ରବାର ଭୋର ରାତି 3:18ରେ ଶେଷ ହେଉଛି, ତେଣୁ କୋଲକାତା, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ, ଦିଲ୍ଲୀ ଓ ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ପୂରା ଦିନଟି ପଞ୍ଚମୀ। ଅନେକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଘରେ ପୂଜା ସକାଳେ ହୁଏ, ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରାଯାଏ, ଆଉ ବହିସବୁ ପରଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବନ୍ଦ ହୋଇ ରହେ। ତଳେ ଦିଆଯାଇଛି: ଦିନଟି କିପରି କଟେ, ପୁରୋହିତ କ'ଣ କରନ୍ତି, କ'ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖିବେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ସକାଳେ ସହରର ସମସ୍ତେ ପୁରୋହିତ ଚାହାନ୍ତି, ସେହି ସକାଳେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କିପରି ନିଜ ଘରକୁ ଆଣିବେ।

ସଂକ୍ଷେପରେ ଦିନଟି

ବଙ୍ଗଳାରେ ଏହା ସରସ୍ୱତୀ ପୁଜୋ, ଯାହାକୁ ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ ବା ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଘରେ ପ୍ରତିମା ବା ଫ୍ରେମ ବନ୍ଧା ଫଟୋ ରଖି ବିଦ୍ୟାର ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ; ସାଙ୍ଗରେ ଏକ ଘଟ (ଆମ୍ବ ପତ୍ର ରଖାଯାଇଥିବା ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଳସ) ରହେ, ଏବଂ ଘରର ବହି, କଲମ ଓ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖାଯାଏ। ଲୋକେ ହଳଦିଆ, ବାସନ୍ତୀ ବା ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧନ୍ତି। ଅନେକ ଘରେ ଅଞ୍ଜଳି ଆଗରୁ କେହି କିଛି ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ପଢ଼ା କେହି କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ଏହି ଗୋଟିଏ ଦିନ ବହିସବୁ ଦେବୀଙ୍କର।

ଦିନର କ୍ରମ:

• ଆଗ ସନ୍ଧ୍ୟା: ପ୍ରତିମା ଘରକୁ ଅଣାଯାଏ, ଆଲପନା ଦିଆଯାଏ, ବହିସବୁ ଏକାଠି କରାଯାଏ, ଏବଂ ଦୋୟାତରେ କ୍ଷୀର ଭରାଯାଏ (ଆଗ ରାତିରେ କେତେ କାମ ସରେ, ତାହା ଘର ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ)।
• ସକାଳ: ସ୍ନାନ, ହଳଦିଆ ବା ଧଳା ପୋଷାକ, ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହ ପୂଜା, ଏବଂ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି।
• ଅଞ୍ଜଳି ପରେ: ପିଲାର ହାତେଖଡ଼ି, ତା'ପରେ ପ୍ରସାଦ ଓ ଖେଚୁଡ଼ି ଭୋଗ। ଏହି ଋତୁର କୁଲ, ଅର୍ଥାତ ବରକୋଳି, ପ୍ରଥମ ଥର ଏହି ଦିନ ଖିଆଯାଏ।
• ପରଦିନ ସକାଳ: ପୁଣି ଛୋଟ ପୂଜା, ଦଧିକର୍ମା, ଏବଂ ବିସର୍ଜନ।

କୋଲକାତାରେ ପୂଜା ସମୟ: 11 ଫେବୃଆରୀ 2027

ପଞ୍ଚମୀ ସାରା ଦିନ ରହୁଛି, ତେଣୁ କୌଣସି ଛୋଟ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଧରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ବଙ୍ଗାଳୀ ଘର ପାଞ୍ଜି ମାନି ଚଳେ, ଆଉ ପାଞ୍ଜି କହେ ପୂଜା ସକାଳେ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଆଗରୁ ସାରିବାକୁ ହୁଏ। ସମୟଟି ଆପଣଙ୍କ ପୁରୋହିତ ସ୍ଥିର କରିବେ; ସାଧାରଣତଃ ତାହା ସେହି ସକାଳେ ସେ ରଖିଥିବା କେତୋଟି ସମୟ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।

କୋଲକାତାରେ 11 ଫେବୃଆରୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସକାଳ 6:11ରେ, ପଞ୍ଚମୀ ପରଦିନ ଭୋର ରାତି 3:18ରେ ଶେଷ ହେଉଛି, ଏବଂ ଅଭିଜିତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସକାଳ 11:28 ରୁ ଦିନ 12:14 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ଯଦି ଦିନର ସାଧାରଣ ଅଶୁଭ ସମୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଯମଗଣ୍ଡ ସକାଳ 6:11 ରୁ 7:36 ଏବଂ ରାହୁକାଳ ଅପରାହ୍ନ 1:16 ରୁ 2:41। ଦୁଇଟିଯାକ ପୂଜା ଓ ଅଞ୍ଜଳିର ସାଧାରଣ ସମୟ, ଅର୍ଥାତ ମଝି ସକାଳ ବାହାରେ ପଡ଼ୁଛି।

ସେଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁରେ ସକାଳ 6:43ରେ, ଦିଲ୍ଲୀରେ ସକାଳ 7:03ରେ ଏବଂ ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ସକାଳ 6:45ରେ, ଆଉ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସହରରେ ପଞ୍ଚମୀ ସାରା ଦିନ ରହୁଛି। ଅନ୍ୟ ସହର ପାଇଁ ନିଜ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟ ଦୈନିକ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗରେ ଦେଖନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ତାରିଖଟି କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରରେ ଖୋଜନ୍ତୁ।

ଆଗ ସନ୍ଧ୍ୟା

ଅନେକ ଘରେ ମାଟି ପ୍ରତିମା ଆଗ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଘରକୁ ଅଣାଯାଏ ଏବଂ ଦୁଆରେ ତାଙ୍କୁ ବରଣ କରି ସ୍ୱାଗତ କରାଯାଏ; କେହି କେହି ଶଙ୍ଖ ବଜାନ୍ତି ଓ ପାନ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଦେବୀ ଯେଉଁଠି ବସିବେ, ସେଠାରେ ଆଲପନା (ଆଲ୍ପନା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଲେଖାଯାଏ; ଓଡ଼ିଆ ଘରେ ଝୋଟି), ଅର୍ଥାତ ଚାଉଳ ବଟା ଦେଇ ଆଙ୍କା ନକ୍ସା ଦିଅନ୍ତୁ। ବହି, ଖାତା, କଲମ ଏବଂ ପିଲା ବଜାଉଥିବା ଯେକୌଣସି ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ସଫା କରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖନ୍ତୁ। ଦୋୟାତ, ଅର୍ଥାତ କାଳି ଦୁଆତରେ କ୍ଷୀର ଭରି ତା' ପାଖରେ ଖାଗର କଲମ, ଅର୍ଥାତ ନଳରେ ତିଆରି କଲମ, ରଖନ୍ତୁ। ଯେଉଁ ଘରେ ପରଦିନ ବଙ୍ଗାଳୀ ଶୀତଳ ଷଷ୍ଠୀ ପାଳନ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଆଜି ରାତିରେ ଗୋଟା ସେଦ୍ଧୋ ମଧ୍ୟ ରନ୍ଧାଯାଏ (ତଳେ ଦେଖନ୍ତୁ)।

ପୁରୋହିତ କ'ଣ କରନ୍ତି

ବଙ୍ଗାଳୀ ପୁରୋହିତ ନିଜ ପଦ୍ଧତି ମାନନ୍ତି ଏବଂ ପୁରୋହିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛୋଟଛୋଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥାଏ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ସକାଳର ମୋଟାମୋଟି ରୂପ ବୋଲି ଧରନ୍ତୁ, ଅକ୍ଷରେ ଅକ୍ଷରେ ମାନିବା ନିୟମ ଭାବେ ନୁହେଁ।

1. ଆଚମନ ଓ ସଂକଳ୍ପ। ଆପଣ ତାଙ୍କ ସହ ବସନ୍ତି, ଟିକେ ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ସଂକଳ୍ପ ନିଅନ୍ତି: ଆପଣଙ୍କ ନାମ, ଗୋତ୍ର ଓ ପୂଜାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ। କେତେକ ପଦ୍ଧତିରେ ସଂକଳ୍ପରେ ଦୋୟାତ ଓ କଲମର ନାମ ମଧ୍ୟ ନିଆଯାଏ। କର୍ତ୍ତା, ଅର୍ଥାତ ଯିଏ ପୂଜାରେ ବସନ୍ତି, ସାଧାରଣତଃ ଘରର ମୁଖ୍ୟ।
2. ସ୍ୱସ୍ତିବାଚନ, ତା'ପରେ ଘଟ। ପ୍ରତିମା ପାଖରେ ଘଟ ବସାଯାଏ: ପାତ୍ରରେ ଜଳ, ଆମ୍ବ ପତ୍ର, ଗୋଟିଏ ପାନ ଓ ଗୁଆ, ଉପରେ ଗୋଟିଏ ନଡ଼ିଆ। ପୂରା ପୂଜା ଏହି ଘଟକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ହୁଏ।
3. ଦେବୀଙ୍କ ଆବାହନ। ପୁରୋହିତ ଧ୍ୟାନ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଆବାହନ କରନ୍ତି। ନୂଆ ଫଟୋ ବା ଏ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇନଥିବା ପ୍ରତିମା ହେଲେ, ସେ ଚକ୍ଷୁଦାନ ଓ ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେଥିରେ ଦେବୀଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଆସେ।
4. ଉପଚାର ଅର୍ପଣ। ଫୁଲ, ଚନ୍ଦନ, ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପଦ୍ଧତିର କ୍ରମ ଅନୁସାରେ। କେତେକ ପୁରୋହିତ ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟ କରାନ୍ତି। ମାଟି ପ୍ରତିମାକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ ତାହା ତରଳିଯିବ, ଆଉ କେତେକ ପଦ୍ଧତିରେ ସ୍ନାନର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆଦୌ ନାହିଁ, ତେଣୁ ଏହା କିପରି କରାଯିବ, କିମ୍ବା କରାଯିବ କି ନାହିଁ, ତାହା ପୁରୋହିତ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ। ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଢଙ୍ଗରେ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
5. ବହି, କଲମ ଓ ଦୋୟାତ। ପୁରୋହିତ ଗୋଟିଏ ଫୁଲ ବା ଟିକେ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ସେସବୁକୁ ଛୁଅଁନ୍ତି। ଏଥିପାଇଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ା ଟେବୁଲରେ ନୁହେଁ, ଦେବୀଙ୍କ ପାଖରେ ରଖାଯାଏ।
6. ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି। ସକାଳର ମୂଳ ଅଂଶ। ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତେ ଯୋଡ଼ା ପାପୁଲିରେ ଫୁଲ ନେଇ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ପୁରୋହିତ ଅଞ୍ଜଳି ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି, ତିନି ଥର। ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଶୁଣିବେ: ଜୟ ଜୟ ଦେବୀ ଚରାଚର ସାରେ, ସରସ୍ୱତୀ ମହାଭାଗେ, ବିଦ୍ୟେ କମଲଲୋଚନେ ଏବଂ ନମଃ ଭଦ୍ରକାଲ୍ୟୈ ନମୋ ନିତ୍ୟଂ, ସରସ୍ୱତ୍ୟୈ ନମୋ ନମଃ। ଆପଣଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଏଥିରୁ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ କହିବେ ଏବଂ କେଉଁ କ୍ରମରେ, ତାହା ଭିନ୍ନ ହୁଏ, ଆଉ କେତେବେଳେ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରିବେ ସେ କହିଦେବେ। ଲୋକେ ପଳାଶ ଫୁଲ, ବେଲପତ୍ର ଓ ଗେଣ୍ଡୁ ଫୁଲ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ତା'ପରେ ପ୍ରଣାମ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଆରତି।
7. ପ୍ରସାଦ। ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରାଯାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସାଦ ବାଣ୍ଟି ଖାଆନ୍ତି।

ଦକ୍ଷିଣା ଦିନ ଆଗରୁ ଆପଣ ଓ ପୁରୋହିତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଥାଏ। ପୁରୋହିତଙ୍କ ଖର୍ଚ୍ଚ ବିଷୟରେ ଆମ ଗାଇଡ ଦେଖାଏ ସେହି କଥାବାର୍ତ୍ତା ସାଧାରଣତଃ କିପରି ହୁଏ।

ଘରର ଲୋକେ କ'ଣ କରନ୍ତି

ପଢ଼ା ବନ୍ଦ। ବହିସବୁ ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବନ୍ଦ କରି ରଖାଯାଏ, ଲେଖା ମଧ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କରେ। ଅନେକ ଘରେ ପରଦିନ ସକାଳର ପୂଜା ପରେ ହିଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପୁଣି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।

ଦୋୟାତ ଓ ଖାଗର କଲମ। କେତେକ ଘରେ ଏହାକୁ ଦୋୟାତ-କଲମ ପୂଜା କୁହାଯାଏ। କ୍ଷୀର ଭରା ଦୋୟାତ ସାରା ଦିନ ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରହେ। ପରଦିନ ସକାଳେ ପୂଜା ପରେ କଲମକୁ କ୍ଷୀରରେ ବୁଡ଼ାଇ ଏକ ଛୋଟ ପବିତ୍ର ଶବ୍ଦ ତିନି ଥର ଲେଖାଯାଏ; ଅନେକ ଘରେ ଏହା ବହି ସରାଇବା ଆଗରୁ କରାଯାଏ।

ଉପବାସ ଓ ପୋଷାକ। ଅନେକ ଘରେ ଅଞ୍ଜଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି କିଛି ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ; ଯିଏ ଉପବାସ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ଚଳିବ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପଚାରି ନିଅନ୍ତୁ। କେତେକ ଘରେ ପିଲାମାନେ ଆମ୍ବ ବଉଳ ଚୋବାଇ ଉପବାସ ଭାଙ୍ଗନ୍ତି। ବସନ୍ତ ପାଇଁ ହଳଦିଆ ବା ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଧଳା ପିନ୍ଧନ୍ତୁ; ବାସନ୍ତୀ ରଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ପିନ୍ଧାଯାଏ।

କୁଲ, ଅର୍ଥାତ ବରକୋଳି। କୁଲ (ବରଇ) ସପ୍ତାହ ସପ୍ତାହ ଧରି ବଜାରରେ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଘରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ ନ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ତାହା ଚାଖନ୍ତି ନାହିଁ। ପିଲାଙ୍କୁ କୁହାଯାଏ ଯେ ପୂଜା ଆଗରୁ ତାହା ଛୁଇଁଲେ ପରୀକ୍ଷାର ଭାଗ୍ୟ ଖରାପ ହୁଏ। ଅନ୍ୟ ଫଳ ସହ କିଛି କୁଲ ବେଦୀରେ ରଖନ୍ତୁ; ଅଞ୍ଜଳି ପରେ ତାହା ଖିଆଯାଏ, ଅନେକ ସମୟରେ ଲୁଣ ଓ ଲଙ୍କା ଦେଇ ଚଟଣି କରି।

ହାତେଖଡ଼ି, ପିଲାର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର

ଘରେ ଛୋଟ ପିଲା ଥିଲେ, ବଙ୍ଗଳାରେ ପ୍ରଥମ ପାଠ ପାଇଁ ଏହି ସକାଳଟି ସବୁଠାରୁ ପସନ୍ଦର। ହାତେଖଡ଼ି (ହାଥେ ଖଡ଼ି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଲେଖାଯାଏ; ଓଡ଼ିଆ ଘରେ ଖଡ଼ିଛୁଆଁ) ର ଅର୍ଥ ହାତରେ ଖଡ଼ି: ପୂଜା ପରେ ପୁରୋହିତ ବା ଜେଜେ-ଜେଜେମା, ଅଜା-ଆଈଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ପିଲାର ହାତ ଧରି ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସ୍ଲେଟରେ ଧଳା ଖଡ଼ିରେ ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ଲେଖାନ୍ତି। ପିଲାର ବୟସ ଅନେକ ସମୟରେ ପ୍ରାୟ ତିନି ବା ଚାରି ବର୍ଷ। ସ୍ଲେଟ ଓ ଖଡ଼ି ପୂଜା ସାରା ବେଦୀରେ ରଖନ୍ତୁ, ଯେପରି ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଏ। ବଙ୍ଗଳାରେ ଏହା ସାଧାରଣତଃ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜାରେ ହୁଏ, ଯଦିଓ ବିଜୟା ଦଶମୀ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇପାରେ। କେରଳ ଓ ତାମିଲନାଡୁରେ ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନକୁ ବିଦ୍ୟାରମ୍ଭମ କୁହାଯାଏ। ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣୀ ଅକ୍ଷରାଭ୍ୟାସମ ଓ ବିଦ୍ୟାରମ୍ଭମ ବିଷୟରେ ଆମ ଗାଇଡରେ ପାଇବେ।

ପିଲାର ହାତେଖଡ଼ି ହେବାର ଥିଲେ ବୁକ କରିବା ସମୟରେ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଅନ୍ତୁ। ସେ ଅଞ୍ଜଳି ପରେ କିଛି ମିନିଟ ଅଧିକ ସମୟ ରଖିବେ।

ପରଦିନ ସକାଳ: ଦଧିକର୍ମା, ବିସର୍ଜନ ଓ ବଙ୍ଗାଳୀ ଶୀତଳ ଷଷ୍ଠୀ

ଶୁକ୍ରବାର 12 ଫେବୃଆରୀରେ ତିଥି ଷଷ୍ଠୀ (ସେଦିନ ଭୋର ରାତି 3:18ରେ ଆରମ୍ଭ), ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜାର ପରଦିନ। ଅନେକ ଘରେ ଦିନଟି ପୁଣି ଛୋଟ ପୂଜାରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଫୁଲ ଓ ବେଲପତ୍ର ସହ, ଏବଂ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦଧିକର୍ମା, ଯାହାକୁ ଦୋଧିକର୍ମା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ: ଚୁଡ଼ା ବା ଖଇ ସହ ମିଠା ଦହି, ଯାହା ପରେ ଘରର ସମସ୍ତେ ଖାଆନ୍ତି। ଏହା ପରେ ବେଦୀରୁ ବହି ସରାଯାଏ ଏବଂ ଦୋୟାତ ପୁଣି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।

ତା'ପରେ ବିସର୍ଜନ। ଅନେକ ଘରେ ପ୍ରତିମାକୁ ସେଦିନ ଦିନରେ ବା ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବିସର୍ଜନ କରାଯାଏ, ନଦୀରେ, କିମ୍ବା ଫ୍ଲାଟରେ ରହୁଥିଲେ ଘରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଟବରେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମାଟି ତରଳିଯାଏ ଏବଂ ସେହି ପାଣି କୌଣସି ଗଛ ମୂଳେ ଦିଆଯାଏ। ବନ୍ଧା ଫଟୋର ବିସର୍ଜନ ହୁଏ ନାହିଁ; ତାହା ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଯାଏ। କେତେକ ଘରେ ପ୍ରତିମା ବର୍ଷସାରା ରଖାଯାଏ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପଞ୍ଚମୀରେ ବଦଳାଯାଏ। ଆପଣଙ୍କ ପୁରୋହିତ କିପରି କରନ୍ତି, ପଚାରି ନିଅନ୍ତୁ।

ସେହି ଦିନ ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କ ଶୀତଳ ଷଷ୍ଠୀ (ଶୀତଲ ଷୋଷ୍ଠୀ) ମଧ୍ୟ। ଅନେକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଘରେ, ବିଶେଷ କରି ଘଟି ଘରେ, ସେଦିନ ଚୁଲି ଜଳାଯାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଥଣ୍ଡା ଗୋଟା ସେଦ୍ଧୋ ଖିଆଯାଏ, ଯାହା ଆଗ ରାତିରେ ରନ୍ଧା ଗୋଟା ପରିବା ଓ ଡାଲିର ଏକ ତରକାରୀ; ପ୍ରଥମ ଭାଗ ମା' ଷଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଘରେ ଏହା ଆଦୌ ପାଳନ ହୁଏ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ନ ହେଲେ କିଛି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାର ନାହିଁ।

ସାମଗ୍ରୀ: କ'ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଖିବେ

ଆଗ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସବୁ ଯୋଗାଡ଼ କରି ରଖନ୍ତୁ। ପୁରୋହିତ ସାମଗ୍ରୀ ଆଣୁଥିଲେ, ଆଗେ ପଚାରନ୍ତୁ ସେ କ'ଣ ଆଣୁଛନ୍ତି, ଏବଂ କେବଳ ବାକି ଜିନିଷ ରଖନ୍ତୁ।

ବେଦୀ ପାଇଁ

• ଧଳା ପଦ୍ମ ବା ହଂସ ଉପରେ ବସିଥିବା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ବା ବନ୍ଧା ଫଟୋ
• ଧଳା ବା ହଳଦିଆ କପଡ଼ା ବିଛାଯାଇଥିବା ଏକ ପୀଢ଼ା ବା ସଫା ଆସନ
• ଏକ ଘଟ: ପିତଳ ବା ତମ୍ବା ପାତ୍ର, ସଫା ଜଳ, ଆମ୍ବ ପତ୍ର, ଗୋଟିଏ ପାନ, ଗୋଟିଏ ଗୁଆ ଓ ଗୋଟିଏ ଗୋଟା ନଡ଼ିଆ
• ଆଲପନା ପାଇଁ ଚାଉଳ ବଟା
• ସଫା କରାଯାଇଥିବା ବହି, ଖାତା, କଲମ ଓ ଯେକୌଣସି ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର
• କ୍ଷୀର ଭରା ଏକ ଦୋୟାତ ଓ ଏକ ଖାଗର କଲମ
• ହାତେଖଡ଼ି ପାଇଁ: ଏକ ସ୍ଲେଟ ଓ ଧଳା ଖଡ଼ି

ପୂଜା ପାଇଁ

• ମିଳିଲେ ପଳାଶ ଫୁଲ, ସହିତ ଗେଣ୍ଡୁ, ଅଞ୍ଜଳିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ; ବେଲପତ୍ର ଓ ଦୁବ
• ଅରୁଆ ଚାଉଳ, କଞ୍ଚା ହଳଦୀ ଓ ସିନ୍ଦୂର
• ଧୂପକାଠି, ଘିଅ ଦୀପ ଓ କର୍ପୂର
• ଆମ୍ବ ବଉଳ, ଅବିର (ରଙ୍ଗୀନ ଗୁଣ୍ଡ) ଓ ଯବର ଶିଷ (ଯୋବେର ଶିଶ), ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଘରେ ଏହାର ଚଳଣି ଅଛି

ଭୋଗ ପାଇଁ

• ଋତୁର ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଫଳ, ତା' ମଧ୍ୟରେ କୁଲ, ସହିତ ନଡ଼ିଆ
• ଖେଚୁଡ଼ି ଭୋଗ, ସହିତ ଲାବଡ଼ା (ମିଶା ପରିବା), ବାଇଗଣ ଭଜା ଓ ଟମାଟୋ ବା କୁଲ ଚଟଣି; ପାୟେସ (ଖିରି)
• ପରଦିନ ସକାଳର ଦଧିକର୍ମା ପାଇଁ: ଖଇ ବା ଚୁଡ଼ା, ଦହି ଓ କିଛି ମିଠା
• ବଙ୍ଗାଳୀ ଶୀତଳ ଷଷ୍ଠୀ ପାଳନ କରୁଥିଲେ: ଗୋଟା ସେଦ୍ଧୋ ପାଇଁ ପରିବା ଓ ଡାଲି

ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା

ଉପରେ ଯାହା କୁହାଗଲା, ସବୁ ବଙ୍ଗାଳୀ ପୂଜା। ଦକ୍ଷିଣର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେବୀଙ୍କ ପୂଜା ନବରାତ୍ରିରେ, ଶେଷ ତିନି ଦିନରେ ହୁଏ। ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ଓ ତେଲଙ୍ଗାନାରେ ଏହା ମୂଳା ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନ ପାଳନ ହୁଏ, ଯାହା ଦେବୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ର। ସେଠାରେ ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀ (ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ) ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦିନ, ଯେଉଁଦିନ ବାପାମାଆ ପିଲାର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ଆରମ୍ଭ କରାନ୍ତି (ଅକ୍ଷରାଭ୍ୟାସମ), ଯାହାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସ୍ଥାନ ବାସରର ମନ୍ଦିର। ତାମିଲନାଡୁ ଓ କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ଏହା ସାଧାରଣତଃ ନବମୀରେ ଆୟୁଧ ପୂଜା ସହ ପାଳନ ହୁଏ: ଅଷ୍ଟମୀରେ ବହି ଓ କାମର ଉପକରଣ ସଜାଇ ରଖାଯାଏ ଏବଂ ବିଜୟା ଦଶମୀ ସକାଳେ ଉଠାଯାଏ।

ଘର ଅନୁସାରେ ନିୟମ ଭିନ୍ନ, ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଘର କେଉଁ ଦିନ ମାନେ, ଏବଂ ଦୀପ ଓ ଫୁଲ ସହ ଗୋଟିଏ ଫଟୋ ଯଥେଷ୍ଟ କି ନାହିଁ, ଘରର ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ବା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତୁ। 2027ରେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁରେ ମୂଳା ନକ୍ଷତ୍ର ବୁଧବାର 6 ଅକ୍ଟୋବର ଭୋର ରାତି 2:15 ରୁ ଗୁରୁବାର 7 ଅକ୍ଟୋବର ଭୋର 4:29 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ନବମୀ ଶୁକ୍ରବାର 8 ଅକ୍ଟୋବର ସକାଳ 6:28 ରୁ ଶନିବାର 9 ଅକ୍ଟୋବର ସକାଳ 9:02 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ପାଇଁ ପୁରୋହିତ ବୁକ କରିବା

ଏହା ଏକ ବ୍ୟସ୍ତ ସକାଳ। ଜଣେ ପୁରୋହିତ ହୁଏତ କେତୋଟି ଘରକୁ ଯାଉଥିବେ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘର ସକାଳ ସମୟ ଚାହେଁ, ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ପଚାରନ୍ତୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ କ'ଣ ଦରକାର ସ୍ପଷ୍ଟ କହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଲେଖନ୍ତୁ:

• ଏହା ଘରେ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା, ଏବଂ ଆପଣ କେଉଁ ପରମ୍ପରା ମାନନ୍ତି (ଏଠାକାର ଅଧିକାଂଶ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ବଙ୍ଗାଳୀ)
• ଆପଣଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଆପଣଙ୍କ ସୁବିଧାର ସମୟ
• ମାଟି ପ୍ରତିମା ଅଛି ନା କେବଳ ଫଟୋ, ଏବଂ ସାମଗ୍ରୀ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି କି ନାହିଁ
• କୌଣସି ପିଲାର ହାତେଖଡ଼ି ହେବ କି ନାହିଁ, ଏବଂ ଆପଣ ପରଦିନ ସକାଳର ପୂଜା ଓ ବିସର୍ଜନ କରନ୍ତି କି ନାହିଁ

ଆପଣଙ୍କୁ କେଉଁ ପୂଜା ଦରକାର ଏବଂ କେଉଁଠି, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ। ପୁରୋହିତମାନେ ଫୋନ କିମ୍ବା WhatsApp ରେ ଯୋଗାଯୋଗ କରିବେ, ଏବଂ ସମୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ଆପଣମାନେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥିର କରିବେ। ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ପାଇଁ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ପଠାନ୍ତୁ କୋଲକାତା, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ, ଦିଲ୍ଲୀ ବା ହାଇଦ୍ରାବାଦ ପାଇଁ।

ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ

2027ରେ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା କେବେ?

ଗୁରୁବାର, 11 ଫେବୃଆରୀ 2027। ପଞ୍ଚମୀ 11 ତାରିଖ ଭୋର ରାତି 3:05ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ 12 ତାରିଖ ଭୋର ରାତି 3:18ରେ ଶେଷ ହେଉଛି, ତେଣୁ କୋଲକାତା, ବେଙ୍ଗାଲୁରୁ, ଦିଲ୍ଲୀ ଓ ହାଇଦ୍ରାବାଦରେ ପୂରା ଦିନଟି ପଞ୍ଚମୀ।

ଘରେ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜାର ସବୁଠାରୁ ଭଲ ସମୟ କେବେ?

ସକାଳ, କାରଣ ପଞ୍ଚମୀ ସାରା ଦିନ ରହୁଛି; ବଙ୍ଗାଳୀ ଘରେ ପୂଜା ଓ ଅଞ୍ଜଳି ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଆଗରୁ ସାରିଦିଆଯାଏ। କୋଲକାତାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସକାଳ 6:11ରେ ଏବଂ ଅଭିଜିତ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ସକାଳ 11:28 ରୁ ଦିନ 12:14 ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ସମୟଟି ଆପଣଙ୍କ ପୁରୋହିତ ସ୍ଥିର କରିବେ।

ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ଦିନ ବହି କାହିଁକି ପଢ଼ାଯାଏ ନାହିଁ?

ବହି ଓ କଲମ ଦେବୀଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଖାଯାଏ, ତେଣୁ ଦିନଟି ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଓ ପାଠକଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ରାମର ଦିନ। ଅନେକ ଘରେ ପରଦିନ ସକାଳର ପୂଜା ପରେ ହିଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ପୁଣି ବ୍ୟବହାର ହୁଏ।

ହାତେଖଡ଼ି କ'ଣ?

ପିଲାର ପ୍ରଥମ ଲେଖା, ଯାହା ବଙ୍ଗଳାରେ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ଦିନ ହୁଏ। ପୁରୋହିତ ବା ଘରର ଜଣେ ବଡ଼ ପିଲାର ହାତ ଧରି ଦେବୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସ୍ଲେଟରେ ଧଳା ଖଡ଼ିରେ ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର ଲେଖାନ୍ତି।

ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା ଆଗରୁ କୁଲ କାହିଁକି ଖିଆଯାଏ ନାହିଁ?

ଅନେକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଘରେ ଏହି ବରକୋଳି ଆଗେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ ଏବଂ ଅଞ୍ଜଳି ପରେ ଖିଆଯାଏ। ଏହା ଋତୁର ଏକ ପ୍ରଥା, ପୂଜାର ନିୟମ ନୁହେଁ।

ଦଧିକର୍ମା କ'ଣ?

ଖଇ ବା ଚୁଡ଼ା ସହ ମିଠା ଦହିର ଅର୍ପଣ, ଯାହା ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜାର ପରଦିନ ସକାଳେ ବିସର୍ଜନ ଆଗରୁ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ ତା'ପରେ ଘରର ସମସ୍ତେ ଖାଆନ୍ତି।

ପୁରୋହିତଙ୍କ ବିନା ଘରେ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା କରାଯାଇପାରିବ କି?

ହଁ। ଘରର ଲୋକେ ଗୋଟିଏ ଫଟୋ ରଖି, ଦୀପ ଜାଳି, ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରି ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର କହିପାରିବେ। ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଡକାଯାଏ ମନ୍ତ୍ର ସହ ପୂରା ବିଧି ପାଇଁ, ପିଲାର ହାତେଖଡ଼ି ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଘରର ବଡ଼ମାନେ ଯେପରି ମନେ ରଖିଛନ୍ତି ସେପରି ପୂଜା ଚାହୁଁଥିବାରୁ।

ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ସରସ୍ୱତୀ ପୂଜା କେବେ?

ଦକ୍ଷିଣର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ନବରାତ୍ରିରେ, ଶେଷ ତିନି ଦିନରେ ହୁଏ: ଆନ୍ଧ୍ର ଓ ତେଲଙ୍ଗାନାର ଅନେକ ଘରେ ମୂଳା ନକ୍ଷତ୍ର ଦିନ, ଏବଂ ତାମିଲନାଡୁ ଓ କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ନବମୀରେ ଆୟୁଧ ପୂଜା ସହ। ଅନେକ ଘର ପାଇଁ ତାହା ବସନ୍ତ ପଞ୍ଚମୀଠାରୁ ଅଲଗା ଦିନ, ଯଦିଓ ଦକ୍ଷିଣରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୀ ପାଳନ ହୁଏ।

* "ଅନଲାଇନରେ କିଣିବେ କି?" ପରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଲିଙ୍କଗୁଡ଼ିକ Amazon-କୁ ନେଇଯାଏ। ଆପଣ ଦେଉଥିବା ଦାମ ଠିକ୍ ସେତିକି ହିଁ ରହେ। Amazon Associate ଭାବେ, ଯୋଗ୍ୟ କିଣାକିଣି ଉପରେ Purohit.app ଅଳ୍ପ ରେଫରାଲ ଫି ପାଏ। ଏହା ଆମକୁ ଭଲ ତଥ୍ୟ ମାଗଣାରେ ଦେଇ ଚାଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।