ਸਮਾਰਤ ਸ਼ਰਾਧ ਵਿਧੀ: ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ਰਾਧ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ
ਪੂਰਾ ਸਮਾਰਤ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ਰਾਧ ਇੱਕ ਪੱਕੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਵਿਧੀਵਤ ਸੰਕਲਪ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬਿਠਾਏ ਗਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ; ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਪਰੋਸਿਆ ਭੋਜਨ; ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਅਰਪਣ (ਪਿੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ); ਅਤੇ ਵਿਧੀਵਤ ਵਿਦਾਈ। ਇਹ ਮੌਤ ਵਾਲੀ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਕਦਮ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੀ-ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਧਰਮਸਿੰਧੂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ - ਉਹ ਨਿਯਮ-ਗ੍ਰੰਥ ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕਰਨਾਟਕ, ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਸਮਾਰਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਅੱਜ ਵੀ ਸ਼ਰਾਧ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ। ਸ਼ਰਾਧ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਾਧ ਗਾਈਡ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ।
ਵੇਰਵੇ ਤੁਹਾਡਾ ਸੂਤਰ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ
ਹਰ ਸਮਾਰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਾਖਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਦਾ ਇਸ ਵਿਧੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੂਤਰ (ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪੋਥੀ) ਹੈ। ਬਹੁਤੇ ਕੰਨੜ, ਤਮਿਲ, ਤੇਲਗੂ ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਸਮਾਰਤ ਪਰਿਵਾਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਸਾਮਵੇਦੀ ਸੂਤਰ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ:
- ਆਪਸਤੰਬ - ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਸੂਤਰ, ਜੋ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਉੱਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਬੋਧਾਇਨ - ਇਹ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਦਾ ਰੂਪ ਲੰਮਾ ਹੈ।
- ਹਿਰਣਯਕੇਸ਼ੀ - ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੂਤਰ, ਆਪਸਤੰਬ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ।
- ਕਾਤਿਆਇਨ - ਕਾਣਵ ਅਤੇ ਮਾਧਿਅੰਦਿਨ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਲ ਯਜੁਰਵੇਦ ਸੂਤਰ, ਜੋ ਕਰਨਾਟਕ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹੈ।
- ਆਸ਼ਵਲਾਇਨ - ਰਿਗਵੇਦ ਦਾ ਇੱਕ ਸੂਤਰ।
ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤਾ ਕ੍ਰਮ ਇਹਨਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਵੱਖਰੇ ਹਨ - ਅਗਨੀ ਬਾਰੇ, ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਕਿਸ ਵੇਲੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ - ਉੱਥੇ ਧਰਮਸਿੰਧੂ ਹਰ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰੀਤ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਾਖਾ ਦੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਮਿਲ ਪਰਿਵਾਰ ਅਕਸਰ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਧਰਮਸਿੰਧੂ ਦੀ ਥਾਂ ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਦੀਕਸ਼ਿਤੀਯਮ (ਵੈਦਿਆਨਾਥ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਮੁਕਤਾਫਲ) ਤੋਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰਮ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਾਧ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ
- ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ (7.15.3), ਜਿਸ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਧਰਮਸਿੰਧੂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ (ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਜੋ ਪਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ) ਲਈ ਦੋ ਅਤੇ ਪਿੱਤਰਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ, ਅਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਨੀ ਘਰ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਾ ਬੁਲਾਵੇ।
- ਸੰਜਮ। ਕਰਤਾ (ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਅਤੇ ਸੱਦੇ ਗਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇੱਕ ਰਾਤ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਨਾ ਕੋਈ ਝਗੜਾ, ਨਾ ਉੱਚੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ।
- ਰਸੋਈ। ਭੋਜਨ ਕਰਤਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਨੇੜਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਲੋਹੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਾਤ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਹੋਰ ਖਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਨਾਮ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਸ਼ਰਾਧ ਲਈ ਪਿਤਾ, ਦਾਦਾ ਅਤੇ ਪੜਦਾਦਾ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੋਤਰ ਤਿਆਰ ਰੱਖੋ; ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰਾਧ ਲਈ ਮਾਂ, ਦਾਦੀ ਅਤੇ ਪੜਦਾਦੀ ਦੇ। ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਾਖਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਗਿਣਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਦੱਸ ਦੇਣਗੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਨਾਮ ਯਾਦ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ਰਾਧ ਕਦੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ
ਧਰਮਸਿੰਧੂ ਦਿਨ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਮਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਧ ਅੱਠਵੇਂ ਮਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੁਤਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਅਗਲੇ ਪੰਜ ਮਹੂਰਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਢਲਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਸਮੇਂ (ਅਪਰਾਹਨ) ਤੱਕ, ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਉਹ ਤਿਥੀ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਕਿ ਉਹ ਜੋ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਹੋਵੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਦਿਨ ਉਸ ਤਾਰੀਖ਼ ਅੱਗੇ ਛਪੀ ਤਿਥੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪਿਤ੍ਰ ਪੱਖ 2026 ਕੈਲੰਡਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਲ ਹਰ ਤਿਥੀ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ
- ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ। ਕਰਤਾ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧੋਤੇ ਹੋਏ ਕੱਪੜੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਦਰਭ (ਕੁਸ਼ਾ) ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ (ਪਵਿੱਤਰ) ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲ ਦੀ ਘੁੱਟ ਭਰਦਾ ਹੈ (ਆਚਮਨ)।
- ਸੰਕਲਪ। ਜਨੇਊ ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਕਰ ਕੇ ਕਰਤਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰੇਗਾ। ਉਹ ਹਰ ਇੱਕ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ, ਗੋਤਰ ਅਤੇ ਨਾਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਦਾ ਰੂਪ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ, ਕੱਚੀ ਰਸਦ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ।
- ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣਾ। ਦੋ ਥਾਵਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚੌਰਸ ਥਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੋਲ ਥਾਂ ਪਿੱਤਰਾਂ ਲਈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਜੌਂ (ਯਵ) ਅਤੇ ਪਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਤਿਲ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਬਿਠਾਉਣਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਪਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਰੂਪ ਮਹਿਮਾਨ ਲਈ ਇੱਕ ਆਸਣ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਆਵਾਹਨ ਅਤੇ ਅਰਘ। ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿੰਨਾਂ ਪਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਆਵਾਹਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਰਘ (ਦਰਭ, ਫੁੱਲ, ਅਤੇ ਜੌਂ ਜਾਂ ਤਿਲ ਪਾਇਆ ਜਲ) ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅਰਘ ਤਿੰਨ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਅਰਘ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
- ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ। ਚੰਦਨ, ਧੂਪ, ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਕੱਪੜਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮਸਿੰਧੂ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੱਪੜਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਜਨੇਊ ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੁੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
- ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ (ਅਗਨੌਕਰਣ)। ਪੱਕੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਸਤੰਬ ਪਰਿਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਅਗਨੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਇਸ ਵਿਧੀ ਲਈ ਅਗਨੀ ਬਾਲਦਾ ਹੈ; ਆਸ਼ਵਲਾਇਨ ਪਰਿਵਾਰ ਘਰ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਅਗਨੀ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਆਹੂਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਪਾਣਿ-ਹੋਮ), ਜਿਵੇਂ ਮਨੂਸਮ੍ਰਿਤੀ (3.212) ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
- ਪਰੋਸਣਾ। ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਤਾ ਵਿਧੀਵਤ ਇਹ ਭੋਜਨ ਪਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: "ਪਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।"
- ਭੋਜਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਰਤਾ ਪਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਨਾ ਰਹੇ। ਧਰਮਸਿੰਧੂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਲੂਣ ਮੰਗਣਾ ਨਾ ਪਵੇ।
- ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪੁੱਛਣਾ। ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਰਤਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਮਹਿਮਾਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪਿੱਤਰਾਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਭੋਜਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖਿਲਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਵਿਕਿਰ)।
- ਸਵਧਾ, ਅਕਸ਼ੱਯ ਅਤੇ ਦੱਖਣਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ "ਸਵਧਾ" ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਮੰਗਦੇ ਹੋਏ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਰਪਣ ਕਦੇ ਨਾ ਮੁੱਕੇ (ਅਕਸ਼ੱਯੋਦਕ), ਅਤੇ ਦੱਖਣਾ ਅਤੇ ਪਾਨ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਵਿਦਾਈ। ਪਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਵਿਸਰਜਨ)।
- ਪਿੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ। ਪਿੰਡ - ਘਿਓ, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਤਿਲ ਮਿਲਾਏ ਪੱਕੇ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਗੋਲੇ - ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੋਕਾਂ ਕਰ ਕੇ ਵਿਛਾਈ ਦਰਭ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸੰਕਲਪ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਲਈਆਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹਰ ਇੱਕ ਲਈ ਇੱਕ। ਆਪਸਤੰਬ ਅਤੇ ਹਿਰਣਯਕੇਸ਼ੀ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਦਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਆਸ਼ਵਲਾਇਨ ਪਰਿਵਾਰ ਪਿੰਡ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਲਗਭਗ ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਰਲੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪਸਤੰਬ ਰੀਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਪਿੰਡ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਵਜੋਂ ਕਰਤਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਗਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨੀ ਜਾਂ ਜਲ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਕਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਭੋਜਨ। ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਕਾਂਵਾਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਕੀ ਬਚਿਆ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਆਮ ਬਚਿਆ-ਖੁਚਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪਿੱਤਰਾਂ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਧੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ, ਵਿਚਕਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਨਾਲ ਕਿ ਬੋਲ ਜਾਂ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਭੁੱਲ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਕਰੜੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਪਣ (ਤਿਲ ਨਾਲ ਜਲ ਅਰਪਣ) ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸ਼ਰਾਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਤਰਪਣ ਗਾਈਡ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਹੈ।
ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਕਿੱਥੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹਨ
| ਗੱਲ | ਕੀ ਬਦਲਦਾ ਹੈ |
|---|---|
| ਪਿੰਡ ਕਦੋਂ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ | ਵਿਦਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਆਪਸਤੰਬ, ਹਿਰਣਯਕੇਸ਼ੀ), ਜਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਆਸ਼ਵਲਾਇਨ) |
| ਅਗਨੀ | ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਬਾਲੀ ਅਗਨੀ (ਆਪਸਤੰਬ), ਘਰ ਦੀ ਅਗਨੀ (ਆਸ਼ਵਲਾਇਨ), ਜਾਂ ਜਿੱਥੇ ਅਗਨੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਹੱਥ |
| ਆਵਾਹਨ | ਕੁਝ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਘ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ |
| ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ | ਧਰਮਸਿੰਧੂ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ; ਕੁਝ ਯਜੁਰਵੇਦੀ ਪਰਿਵਾਰ ਛੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬੋਧਾਇਨ ਪਰਿਵਾਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ |
ਜਨੇਊ, ਅਤੇ ਇਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਿਉਂ ਬਦਲਦਾ ਹੈ
ਸਾਰੀ ਵਿਧੀ ਦੌਰਾਨ ਕਰਤਾ ਆਪਣਾ ਜਨੇਊ ਦੋ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਲਝਣ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮ ਸਿੱਧਾ ਹੈ:
- ਖੱਬੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ (ਸਵਯ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਵਜੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ: ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਪਰੋਸਣਾ, ਪਾਨ ਦੇਣਾ।
- ਸੱਜੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ (ਅਪਸਵਯ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਵੀਤ ਵੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ) ਪਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹਰ ਕੰਮ ਲਈ: ਸੰਕਲਪ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਰਘ, ਪਿੰਡ। ਪਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਘੜੀ ਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਦੇ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਕੇ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ "ਸਵਾਹਾ" ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਪਿੱਤਰਾਂ ਲਈ "ਸਵਧਾ"।
ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਹਰ ਵਾਰ ਦੱਸ ਦੇਣਗੇ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
ਛੋਟੇ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ
ਜਦੋਂ ਪੂਰਾ ਰੂਪ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਮਾਰਤ ਪਰੰਪਰਾ ਇਹ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਛੋਟੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ (ਸੰਕਲਪ ਸ਼ਰਾਧ), ਕੱਚੀ ਰਸਦ ਨਾਲ (ਆਮ ਸ਼ਰਾਧ), ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਧਨ ਨਾਲ (ਹਿਰਣਯ ਸ਼ਰਾਧ)। ਜਦੋਂ ਪਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਆ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਸਣਾਂ ਉੱਤੇ ਦਰਭ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ; ਕਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਚਟਕ ਸ਼ਰਾਧ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਹਿਰਣਯ, ਆਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਗਾਈਡ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੀ ਇਹੀ ਦਿਨ ਇਸੇ ਵੈਦਿਕ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ: ਦੇਖੋ ਮਾਧਵ ਸ਼ਰਾਧ, ਅਯੰਗਰ ਸ੍ਰਾਰਧਮ, ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਧ।
ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ
ਘਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਧ ਰੂਪ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਡੇਢ ਤੋਂ ਢਾਈ ਘੰਟੇ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਹਿਰਣਯ ਸ਼ਰਾਧ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼ਰਾਧ ਦੀ ਦੱਖਣਾ ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ₹2,000 ਤੋਂ ₹8,000 ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੱਧ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਡੀ ਪੁਰੋਹਿਤ ਖ਼ਰਚ ਗਾਈਡ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਕ ਕਰਦੇ ਵੇਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੂਤਰ ਦੱਸੋ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਭੋਜਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ (ਭੋਕਤਾ) ਨੂੰ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਸਣਾਂ ਉੱਤੇ ਦਰਭ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਸੰਕਲਪ ਲਈ ਨਾਮ ਅਤੇ ਗੋਤਰ ਵੀ। ਸ਼ਰਾਧ ਲਈ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਭੇਜੋ।
ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਚਦੇ ਹਾਂ: ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਈਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹੂਰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛਾਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਚਾਂਗ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਗੱਲਾਂ - ਸਮੱਗਰੀ, ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣਾ - Purohit.app 'ਤੇ ਹੋਈਆਂ ਅਸਲ ਬੁਕਿੰਗਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੀ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਾਡੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਈਡ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸਹੀ ਮੰਨੋ।