ਕਿਹੜਾ ਪੰਚਾਂਗ ਮੰਨੀਏ? ਖੇਤਰ, ਮੱਠ ਅਤੇ ਸੰਪਰਦਾਇ
ਕੋਈ ਘਰ ਕਿਹੜਾ ਪੰਚਾਂਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹੀਨੇ ਚੰਦਰ ਹਨ ਜਾਂ ਸੂਰਜੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ। ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਗਣਨਾ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਸੂਤਰ (ਵਾਕਯ ਜਾਂ ਸਿਧਾਂਤਕ) ਜਾਂ ਆਧੁਨਿਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ (ਦ੍ਰਿਕ ਗਣਿਤ)। ਸੰਪਰਦਾਇ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤ ਕਿਸ ਦਿਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਆਸਮਾਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੀ ਇੱਕੋ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸਮਾਰਤ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਾਧਵ ਘਰ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੋਲਕਾਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੂਜਾਵਾਂ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੰਤਰੀਆਂ ਮੰਨ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਖੇਤਰ-ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਕਿਹੜਾ ਪੰਚਾਂਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦਾ ਪੰਚਾਂਗ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਇਹਨਾਂ ਫ਼ਰਕਾਂ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਲਈ ਸਾਡਾ ਲੇਖ ਪੰਚਾਂਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਦੇਖੋ; ਹਰ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਪੰਜ ਅੰਗਾਂ ਲਈ ਪੰਚਾਂਗ ਕੀ ਹੈ ਦੇਖੋ।
ਫ਼ਰਕ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਰਤਾਂ
- ਖੇਤਰ ਕੈਲੰਡਰ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਚੰਦਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜੀ ਮਹੀਨੇ, ਮਹੀਨੇ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ (ਅਮਾਂਤ) ਜਾਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ (ਪੂਰਨਿਮਾਂਤ), ਅਤੇ ਸਾਲ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਬਦਲਦੇ ਹਨ। ਪਿੱਤਰ ਪੱਖ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦੇ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ "ਭਾਦਰਪਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ" ਹੈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਪੰਚਾਂਗ ਵਿੱਚ "ਅਸ਼ਵਿਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ", ਅਤੇ ਪੱਖ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੈ।
- ਗਣਨਾ ਅੰਕੜੇ ਤੈਅ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਪੰਚਾਂਗ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਸੂਤਰਾਂ (ਵਾਕਯ, ਜਾਂ ਸੂਰਯ ਸਿਧਾਂਤ) ਤੋਂ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਧੁਨਿਕ ਖਗੋਲੀ ਅੰਕੜਿਆਂ (ਦ੍ਰਿਕ ਗਣਿਤ) ਤੋਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਤਿਥੀ ਦੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਜਾਂ ਘੰਟੇ ਖਿਸਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦੇ ਪਾਰ ਵੀ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸੰਪਰਦਾਇ ਇਹ ਨਿਯਮ ਤੈਅ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤ ਜਾਂ ਤਿਉਹਾਰ ਕਿਸ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਖਗੋਲੀ ਗਣਨਾ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਦਿਨ ਹੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਹੇਠਾਂ ਸਮਾਰਤ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ।
ਕੌਣ ਕਿਹੜਾ ਪੰਚਾਂਗ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਖੇਤਰ-ਵਾਰ
ਕਰਨਾਟਕ
ਬਹੁਤੇ ਕੰਨੜ ਘਰ ਉਗਾਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰ (ਚਾਂਦਰਮਾਨ) ਸਾਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਉਡੁਪੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਕੰਨੜ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜੀ (ਸੌਰਮਾਨ) ਸਾਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਡੁਪੀ ਦੇ ਮੱਠ ਤਿਉਹਾਰ ਇਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਸਮਾਰਤ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਰਾਣੇ ਮੈਸੂਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪੰਚਾਂਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਓਂਟੀਕੋਪਲ ਪੰਚਾਂਗ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੈਸੂਰੂ ਦੇ ਉਸ ਮੁਹੱਲੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਛਪਦਾ ਹੈ। ਮਾਧਵ ਘਰ ਆਪਣੇ ਮੱਠ ਦਾ ਪੰਚਾਂਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਤਰਾਦੀ ਮੱਠ ਜਾਂ ਮੰਤਰਾਲਯ ਦਾ ਰਾਘਵੇਂਦਰ ਸਵਾਮੀ ਮੱਠ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਓਂਟੀਕੋਪਲ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਮਾਧਵ ਸ਼ਰਾਧ ਵਾਲੀ ਗਾਈਡ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਤੇਲੰਗਾਨਾ
ਤੇਲਗੂ ਘਰ ਵੀ ਉਗਾਦੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਉਹੀ ਚੰਦਰ ਸਾਲ ਅਤੇ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਤੇਲਗੂ ਪੰਚਾਂਗ ਛਾਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਕੰਮ ਦਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਦਾ ਪੰਚਾਂਗ ਖ਼ਰੀਦਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।
ਤਮਿਲਨਾਡੂ
ਤਮਿਲ ਸਾਲ ਸੂਰਜੀ ਹੈ: ਇਸ ਦੇ ਮਹੀਨੇ (ਚਿਤਿਰਈ, ਵੈਕਾਸੀ ਆਦਿ) ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਨਵੀਂ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਫਿਰ ਵੀ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਹੀ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤਮਿਲ ਘਰ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਚਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ:
- ਵਾਕਯ (ਵਾਕਿਅ) ਪੰਚਾਂਗ ਵਾਕਯਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਾਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕ ਛੁਪੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸਲ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨਾਲ, ਇਸੇ ਲਈ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਕਈ ਘਰ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਕਰਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਇਸੇ ਗਣਨਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਵਾਕਯ ਜੰਤਰੀ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤਮਿਲ ਘਰ ਪਾਂਬੂ (ਸੱਪ) ਪੰਚਾਂਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਕਵਰ ਉੱਤੇ ਸੱਪ ਬਣਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
- ਤਿਰੁਕਣਿਤ (ਦ੍ਰਿਕ ਗਣਿਤ) ਪੰਚਾਂਗ ਆਧੁਨਿਕ ਖਗੋਲੀ ਮੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਮਦਰਾਸ ਵੇਧਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ, ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਰਘੂਨਾਥ ਚਾਰੀ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1869 ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਤਮਿਲ ਅਤੇ ਤੇਲਗੂ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ ਛਾਪਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਲੰਮੇ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਭਕੋਣਮ ਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਮੱਠ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਇੱਕ ਸਭਾ ਨੇ ਦ੍ਰਿਕ ਗਣਿਤ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਮੱਠ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੇ 1877 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਸ਼ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ।
ਕੇਰਲ
ਮਲਿਆਲਮ ਕੈਲੰਡਰ (ਕੋਲਮ ਸੰਮਤ) ਤਮਿਲ ਕੈਲੰਡਰ ਵਾਂਗ ਸੂਰਜੀ ਹੈ। ਕੇਰਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਕ ਗਣਿਤ ਪਰੰਪਰਾ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵਟਸ਼ੇਰੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਨਿਰੀਖਣਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਖਗੋਲੀ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਦ੍ਰਿਗਗਣਿਤ ਨਾਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਜਨਮ ਪੱਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਪੁਰਾਣਾ ਪਰਹਿਤ ਤਰੀਕਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਦ੍ਰਿਕ ਗਣਿਤ ਤਰੀਕੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹਨ।
ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ
ਦੋਵੇਂ ਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਸਾਲ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਗੁੜੀ ਪੜਵਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਰਾਠੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਤੇ ਪੰਚਾਂਗ ਅਤੇ ਕਾਲਨਿਰਣਯ ਕੈਲੰਡਰ ਵਰਗੀਆਂ ਜੰਤਰੀਆਂ ਖ਼ੂਬ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ ਸਾਲ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਬੰਬਈ ਦੇ ਕੇਰੂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਛੱਤਰੇ, ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੈਂਕਟੇਸ਼ ਬਾਪੂਜੀ ਕੇਤਕਰ, ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸੂਤਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਦ੍ਰਿਕ ਗਣਿਤ ਪੰਚਾਂਗਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ।
ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ
ਹਿੰਦੀ ਪੱਟੀ ਮਹੀਨੇ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤੱਕ (ਪੂਰਨਿਮਾਂਤ) ਗਿਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਿਕਰਮੀ ਸੰਮਤ ਦਾ ਸਾਲ ਚੈਤਰ (ਚੇਤ) ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਲਈ ਇੱਥੇ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਦੱਖਣ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਧ ਗ਼ਲਤ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲੱਭਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਕਾਰਨ ਇਹੀ ਹੈ। ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੀਆਂ ਜੰਤਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਠਾਕੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਪੰਚਾਂਗ, ਖ਼ੂਬ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਜੰਤਰੀ ਨੂੰ ਪਤਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਬੰਗਾਲ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅਸਾਮ
ਪੂਰਬ ਦੀਆਂ ਜੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਿਕਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਮਿਲਨਾਡੂ ਵਾਂਗ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਸੂਰਜੀ ਹਨ। ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਪੰਜਿਕਾ ਦੇ ਦੋ ਮੱਤ ਹਨ: ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਸੂਰਯ ਸਿਧਾਂਤ ਤੋਂ ਗਣਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੁਧਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਿਸ਼ੁੱਧ ਸਿਧਾਂਤ, ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1890 ਵਿੱਚ ਛਪਿਆ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: 2005 ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੈੱਟ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਕੌਣ ਕਿਹੜਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਧ ਵਾਲੀ ਗਾਈਡ ਸਮਝਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਓਡੀਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪੰਜਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਬਹਿਸ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਸਾਮੰਤ (ਪਠਾਣੀ ਸਾਮੰਤ) ਵੀ ਸਨ।
ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਪੰਚਾਂਗ
ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮੇਘਨਾਦ ਸਾਹਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੀ ਕੈਲੰਡਰ ਸੁਧਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜੰਤਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1957 ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੰਚਾਂਗ ਛਾਪਿਆ। ਇਸ ਨੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਮਾਪਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਬਿੰਦੂ ਤੈਅ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨੀ ਐੱਨ. ਸੀ. ਲਾਹਿੜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਛਪੇ ਪੰਚਾਂਗ ਆਪਣੀਆਂ ਖੇਤਰੀ ਰੀਤਾਂ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਇਹੀ ਮਿਆਰ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੀ ਪਰਤ: ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਏਕਾਦਸ਼ੀਆਂ
ਖਗੋਲੀ ਗਣਨਾ ਬਿਲਕੁਲ ਇੱਕੋ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤੈਅ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਵਰਤ ਕਿਸ ਦਿਨ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਨਵ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ - ਮਾਧਵ, ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਸ਼ਨਵ, ਇਸਕਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ - ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਤਿਥੀ ਬਾਰੇ ਸਖ਼ਤ ਨਿਯਮ ਮੰਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸਮਾਰਤ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, 2026 ਵਿੱਚ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦੇਵੋਤਥਾਨ (ਦੇਵ ਉਠਾਨੀ) ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਸਮਾਰਤ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ, 20 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਹੈ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਨੀਵਾਰ, 21 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ।
ਮਾਧਵ ਮੱਠ ਜਾਂ ਇਸਕਾਨ ਦਾ ਕੈਲੰਡਰ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਸੂਚੀ ਛਾਪਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਦੇਖ ਲਓ। ਕੋਈ ਵੀ ਦਿਨ ਗ਼ਲਤ ਨਹੀਂ: ਇਹ ਦੋ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਕੋ ਆਸਮਾਨ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਕੈਲੰਡਰ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਖ਼ਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰੀਏ
- ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੰਚਾਂਗ ਮੰਨੋ। ਘਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਤੋਂ ਪੁੱਛੋ ਕਿ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਜਾਂ ਕਿਸ ਮੱਠ ਦਾ ਪੰਚਾਂਗ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਧ ਦੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਨਾਮਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਉਸੇ ਪੰਚਾਂਗ ਤੋਂ ਲਓ।
- ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤ ਨਾ ਮਿਲਾਓ। ਇੱਕ ਪੰਚਾਂਗ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਮਹੂਰਤ ਉਸੇ ਪੰਚਾਂਗ ਅਨੁਸਾਰ ਮੰਨੋ। ਦੋ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਆਮ ਗੱਲ ਹੈ; ਅੱਧ ਵਿਚਾਲੇ ਸਰੋਤ ਬਦਲਣ ਨਾਲ ਦੋ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਕੇ ਇੱਕ ਗ਼ਲਤ ਜਵਾਬ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
- ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖੋ ਪਰ ਨਵੇਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵਰਤੋ। ਤਿਥੀ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਪਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਛਿਪਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਹੂਰਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਤਿਥੀ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਦਿਨ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਛਿਪਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ।
- ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿਚਕਾਰ ਮੌਤ ਵਾਲੀ ਤਿਥੀ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰੋ। ਤਿਥੀ ਦਾ ਅੰਕ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਦਲਦਾ; ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਲਈ ਉੱਤਰੀ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਨਾਮ ਇੱਕ ਅੱਗੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਪੱਕਾ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਤਾਰੀਖ਼ ਦੱਸ ਦਿਓ, ਉਹ ਤਿਥੀ ਕੱਢ ਦੇਣਗੇ।
ਔਨਲਾਈਨ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਹੈ?* ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਪਰ ਦੱਸੀਆਂ ਜੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਐਡੀਸ਼ਨ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕਾਂ ਤੋਂ ਖ਼ਰੀਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਠਾਕੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪੰਚਾਂਗ 2027, ਵਾਰਾਣਸੀ ਦਾ 2027 ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਪੰਚਾਂਗ, ਕੰਧ ’ਤੇ ਟੰਗਣ ਵਾਲਾ, ਦੋ ਕਾਪੀਆਂ
- ਪਾਂਬੂ ਪੰਚਾਂਗਮ 2026-27, ਅਪ੍ਰੈਲ 2027 ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਲ ਦਾ ਤਮਿਲ ਵਾਕਯ ਪੰਚਾਂਗਮ
- ਬਿਸ਼ੁੱਧ ਸਿਧਾਂਤ ਪੰਜਿਕਾ 1433, 1433 ਦੀ ਬੰਗਾਲੀ ਪੰਜਿਕਾ, ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਤੋਂ ਅਪ੍ਰੈਲ 2027
ਓਂਟੀਕੋਪਲ, ਦਾਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰੀ ਪੰਚਾਂਗ ਘਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਟਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ’ਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਵਾਂ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Purohit.app ਉੱਤੇ
ਸਾਡਾ ਪੰਚਾਂਗ ਪੰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਦਿਨ ਦੀ ਤਿਥੀ, ਨਕਸ਼ੱਤਰ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਧੁਨਿਕ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੱਢੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿਉਹਾਰ ਅਤੇ ਵਰਤ ਕੈਲੰਡਰ ਹਰ ਤਾਰੀਖ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਛਪਿਆ ਪੰਚਾਂਗ ਹੀ ਵਰਤਦੇ ਰਹੋ, ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਜੀ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੱਸ ਦਿਓ।
* "ਔਨਲਾਈਨ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਹੈ?" ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਤੇ ਲਿੰਕ Amazon ’ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀਮਤ ਬਿਲਕੁਲ ਉਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। Amazon Associate ਵਜੋਂ Purohit.app ਨੂੰ ਯੋਗ ਖ਼ਰੀਦਦਾਰੀ ’ਤੇ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਰੈਫ਼ਰਲ ਫ਼ੀਸ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਚੰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਫ਼ਤ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਚਦੇ ਹਾਂ: ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਈਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹੂਰਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛਾਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਚਾਂਗ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਗੱਲਾਂ - ਸਮੱਗਰੀ, ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਦੱਖਣਾ - Purohit.app 'ਤੇ ਹੋਈਆਂ ਅਸਲ ਬੁਕਿੰਗਾਂ 'ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਤੁਹਾਡੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੀ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਹ ਪੰਨਾ ਸਾਡੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗਾਈਡ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਪੰਨੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸਹੀ ਮੰਨੋ।
